Niezwykły i poruszający zapis podróży nostalgicznej śladami utraconego ukochanego miasta… Bogato ilustrowana pozycja.

Recenzenci

prof. zw. dr hab. Kazimierz Wolny-Zmorzyński

prof. UAP dr hab. Mateusz Maria Bieczyński

Redaktor prowadzący Paulina Wiśniewska

Korekta Sebastian Surendra

Skład komputerowy Munda Maciej Torz

Projekt okładki Mateusz Bartkowiak

ISBN

978-83-66353-41-1    Książka w miękkiej oprawie

978-83-66353-42-8    Publikacja elektroniczna online lub do ściągnięcia

Wydanie I – Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM

Poznań 2020

Druk i oprawa PerfektDruk

Spis treści
Wstęp . 7
Podwaliny modernizmu . 9
Modernistyczna koncepcja artysty . 19
Eidolon . 25
Grzech pierworodny . 37
Mythopoeia . 41
Właściwe miejsce, niewłaściwy czas . 51
Język przejmuje kontrolę . 61
O bezsensowności obserwacji . 75
Niewczesne postscriptum – Most . 83
Metamodernizm . 87
Bibliografia . 93
Indeks nazwisk . 97

Wstęp
Celem, który przyświecał autorowi niniejszego zbioru, jest próba rozpoznania możliwych kierunków dla przyszłych badań nad zjawiskiem modernizmu, przede wszystkim literackiego w swoim charakterze. Równolegle do powyższego rysuje się jeszcze jeden cel: wyznaczenie potencjalnego punktu inicjalnego dla projektu estetyki interdyscyplinarnej, będącej konsekwencją przekształceń późnej fazy XX-wiecznej nowoczesności.
Modernizmu, o którym mowa w publikacji, nie należy jednak mylić z modernizmem młodopolskim, który pomimo całej swojej wyrazistości jest wobec szerokiego zjawiska nowoczesności zaledwie jednym z wielu podrzędnych nurtów. Rozpiętość tego fenomenu, wobec którego w treści książki autor stosuje obydwa pojęcia – zarówno modernizm, jak i nowoczesność – sytuuje się w granicach wyznaczonych przez dociekania Zygmunta Baumana na gruncie socjologii i filozofii, Jerzego Ziomka, Ryszarda Nycza, Michała Pawła Markowskiego na gruncie literaturoznawstwa. Koncepcja nowoczesności, wyłaniająca się z tekstów tych badaczy (której bardziej szczegółowa eksplikacja stała się tematem rozdziału Podwaliny modernizmu), przenika wszystkie dziedziny twórczości artystycznej, tworząc wyrazisty system wartości, który zdecydowanie odróżnia działalność XX-wiecznych twórców od działalności twórców z poprzednich stuleci. Z tego względu nad treścią niniejszej książki unosi się widmo pytania o to, czy w dzisiejszym świecie, który cechuje fragmentaryzacja, jest możliwe spojrzenie estetyczne na wiele dziedzin równocześnie, traktując literaturę, malarstwo i muzykę jako jednorodny i tożsamy przedmiot estetyki. Złożoność problemu wymaga podjęcia szeregu wczesnych prób, mających na celu wytypowanie ścieżek (ale nie wyznaczenie szlaków), którymi warto podążyć. Poszczególne rozdziały składające się na książkę mają w zamyśle autora spełniać funkcję takich właśnie inicjalnych sprawdzianów, poligonów, na których testuje się potencjalnie funkcjonalne koncepty. Z tego właśnie względu mogą sprawiać wrażenie trochę mniej sformalizowanych.
Książka ta, będąca pod względem formalnym zbiorem esejów, czy może raczej szkiców, połączonym wszak wspólnym polem eksploracji, nadrzędną myślą i mającym w końcu charakter monograficzny, dotyczy przede wszystkim literatury, malarstwa i muzyki, co nie oznacza, że nie znajdzie się w niej miejsce dla teatru czy filmu – być może to one są dobrym przykładem estetyki interdyscyplinarnej, stanowiąc syntezę ww. dziedzin, angażując najważniejsze dla estetyki zmysły wzroku, słuchu, a także intelekt. W skład owych szkiców wchodzą takie, które traktują temat z perspektywy czysto poznawczej – starają się one zreferować pewne aspekty badanego obszaru. Zaliczają się do nich takie rozdziały, jak wspomniane już Podwaliny modernizmu czy Metamodernizm, które zamykają rozważania pomiędzy klasycznym ujęciem modernizmu a jego szczególną mutacją, wkraczającą w XXI w. Ponadto rozdziały te stanowią teoretyczną klamrę dla dominującej w zbiorze grupy szkiców wpisującej się w literaturoznawczą praktykę interpretacyjną. Do tych z kolei należą Modernistyczna koncepcja artysty, Eidolon, Grzech pierworodny, Mythopoeia, Właściwe miejsce, niewłaściwy czas, Język przejmuje kontrolę i O bezsensowności obserwacji. Każdy z nich eksploruje odrębny – aczkolwiek pozostający w bezpośredniej relacji z pozostałymi – aspekt nowoczesności, przejawiający się w poszczególnych dziełach stanowiących przedmiot interpretacji. Autor posługuje się w nich narzędziami właściwymi dla komparatystyki literackiej, a metodologia łączy w sobie elementy XX-wiecznych szkół teoretycznych, partycypujących w tradycji hermeneutycznej (np. psychoanalizy, strukturalizmu czy dekonstrukcji mającej swoje korzenie w hermeneutyce podejrzeń). Niewczesne postscriptum, znajdujące się nie na końcu tekstu właściwego, ale zamykające wewnętrzną, interpretacyjną część zbioru, stanowi pozornie tylko oderwaną od reszty impresję na temat jednego z istotnych symboli modernizmu, który być może został przez jego zwolenników nieco błędnie odczytany.
Ta niewielka objętościowo publikacja nie jest w stanie choćby dotknąć (i nie udaje, że to robi) całości zjawisk estetycznych. To zadanie przerasta możliwości jakiejkolwiek publikacji, zwłaszcza wobec konstatacji badaczy niejednokrotnie wskazujących na niedomknięcie projektu nowoczesności. Zatem ostatecznie jest tym, czym jest: zbiorem szkiców, swoistym laboratorium interpretacyjnym, w którym przejawia się niewielki fragment owego projektu. Projektu, który nieodmiennie budzi i będzie budził zainteresowanie wielu badaczy, działających w granicach często pozornie niezwiązanych ze sobą dyscyplin.

ISBN

978-83-66353-23-7 – Książka w miękkiej oprawie – cena 48,00 zł

978-83-66353-24-4 - Publikacja elektroniczna tylko do ściągnięcia

Klaudia Bączyk-Lesiuk (ur. 1985) – doktor nauk humanistycznych; literaturoznawca, dziennikarka, lektorka języka polskiego jako obcego, wykładowca. Jej zainteresowania naukowe dotyczą przede wszystkim: współczesnej literatury apokryficznej oraz bilingwizmu w środowisku polsko-ukraińskim.

Fragmenty recenzji:

„Autorka nie tylko dzięki odrębności swojego widzenia, ale przede wszystkim poprzez dążenie do pełnego ukazania doświadczeń człowieczego losu odzwierciedlonych w micie Judasza odkrywczo przeanalizowała teksty, uniknęła uproszczonych schematów interpretacyjnych, daleko jej do powleczonych platyną literaturoznawczej rutyny ustalonych raz na zawsze sądów”. [prof. dr hab. Z. Trzaskowski]

„Na zdecydowaną pochwałę zasługuje sięgnięcie po teksty stosunkowo mniej niż Huelle promowanych literatów: Henryka Panasa, Krzysztofa Jednachowskiego, Mirosława P. Jabłońskiego. Jak podkreślał czołowy przedstawiciel nowego historycyzmu, Stephan Greenblatt, o kulturze danego okresu bardziej miarodajnie świadczy dorobek pisarzy nie najgłośniejszych”. [prof. dr hab. D. Heck]

prof. dr hab. Małgorzata Mikołajczak
prof. dr hab. Roman Dziergwa

Stron 253

• ISBN 978-83-66353-00-8 – Książka w miękkiej oprawie /cena 54,00 zł/
• ISBN 978-83-66353-01-5 – Publikacja elektroniczna tylko do ściągnięcia – PDF
• ISBN 978-83-66353-02-2 – Publikacja elektroniczna tylko do ściągnięcia – EPUB

Spis treści
Wstęp………………………………………………………………………………………………. 9
Część pierwsza
Wobec teorii…………………………………………………………………………………….. 19
Rozdział I
Komparatystyczna imagologia – od studiów nad wpływem
do badań reprezentacji poznawczych……………………………………………. 21
Geneza i ewolucja imagologii………………………………………………………. 21
Cele i metody badań imagologicznych………………………………………… 34
Imagologia w Polsce……………………………………………………………………. 44
Rozdział II
Inny. W stronę ksenologii……………………………………………………………. 55
Inny – rekapitulacja…………………………………………………………………….. 59
Inny jako bohater literacki ………………………………………………………….. 69
Od stereotypów do etnotypów…………………………………………………….. 77
Część druga
Nie tylko Heimat. Niemieckie wyprawy na Wschód……………………………. 85
Rozdział I
„Wszystkie drogi prowadzą do dzieciństwa”. Pożegnanie z Górnym
Śląskiem w Podróży w krainę dzieciństwa Horsta Bienka ………………. 87
Długa droga do Polski…………………………………………………………………. 87
Wobec „dotkliwości wieku”…………………………………………………………. 91
Pamięć, tożsamość i gliwickie dzieciństwo.
Podróż jako gest pożegnania……………………………………………………….. 96
Rozdział II
Język milczenia. Perty Reski podróż do wyobrażonego
kraju przodków…………………………………………………………………………… 109
Kto pyta, nie błądzi. Znajomość języka w podróży………………………. 109
Daleki kraj…………………………………………………………………………………… 112

Rozdział III
Niemka jedzie do Polski – Tina Stroheker i jej poetycka topografia
Polski…………………………………………………………………………………………. 127
Dlaczego do Polski? Kwestia motywacji………………………………………. 127
„Język jest dotykiem” (niekiedy bolesnym). W lustrach
stereotypów…………………………………………………………………………………. 134
Rozdział IV
Widokówki ze Śląska i Mazur. Miejsca pamięci
w podróżopisarstwie Matthiasa Kneipa………………………………………… 147
Dyskurs pamięciologiczny – rekonesans …………………………………….. 147
Pamięć Mazur w literaturze niemieckiej i polskiej……………………….. 150
Z Niemiec na Śląsk. Na tropach turystyki nostalgicznej………………. 152
„Mazury to coś całkiem innego”………………………………………………….. 162
Część trzecia
Na przecięciu szlaków. Polskie ekskursje do Niemiec………………………….. 167
Rozdział I
„Do Niemiec nie można pojechać bezkarnie”. Dojczland Andrzeja
Stasiuka jako quasi-przewodnik literacki……………………………………… 169
Wobec tradycji literackich przewodników…………………………………… 169
„Literacki gastarbajter”………………………………………………………………… 173
Tożsamość ponowoczesnego podróżnika…………………………………….. 183
Rozdział II
Blisko – daleko. Śląskie wędrówki Henryka Wańka……………………….. 191
Henryk Waniek – malarz, pisarz, outsider…………………………………… 191
Mapa i terytorium. Śląskie peregrynacje……………………………………… 198
Podmiot i pamięć………………………………………………………………………… 201
Śląski mistycyzm…………………………………………………………………………. 208
Literacki kształt podróży…………………………………………………………….. 212
Zamiast zakończenia………………………………………………………………………… 221
Nota bibliograficzna…………………………………………………………………………. 227
Bibliografia………………………………………………………………………………………. 229
Bibliografia podmiotowa…………………………………………………………….. 229
Bibliografia przedmiotowa………………………………………………………….. 230
Źródła internetowe i filmy…………………………………………………………… 245
Indeks osób……………………………………………………………………………………… 247

Niniejsza książka dotyczy słabo obecnego w polskich i niemieckich badaniach
literackich tematu współczesnych niemieckich podróży do Polski oraz
polskich podróży do Niemiec. Poprzedzone bogatą tradycją gatunku współczesne
niemieckie podróżopisarstwo zawiera wiele interesujących uwag i obserwacji
na temat Polski. Charakteryzują one zarówno przedmiot, jak i podmiot
dokonujący opisu. Polskie podróżopisarstwo wyraźnie ewokuje następstwa historycznych
zależności i uwarunkowań. Zawarte w książce rozważania dotyczą
szczególnego typu podróżopisarstwa i skupiają się na niewystarczająco rozpoznanym
temacie współczesnych podróży do kraju sąsiada. Spośród wielu zagadnień,
które wiążą się z tą tematyką, będzie w niej brany pod uwagę przede
wszystkim problem relacji między obydwoma narodami, wpisanych w opozycję
Wschód – Zachód. Taka perspektywa ukierunkowana jest na badanie wzajemnych
stosunków oscylujących między obcością i bliskością, między zainteresowaniem
i niewiedzą.

/fragment Wstępu/

Recenzja naukowa
prof. nadzw. dr hab. Katarzyna Chałubińska-Jentkiewicz
prof. zw. dr hab. Jacek Sobczak

ISBN 978-83-65697-95-0 – druk oprawa miękka /cena 57,00 zł/
ISBN 978-83-65697-96-7 – e-book

Demo do darmowego pobrania - Kakareko demo

Spis treści
Wstęp…………………………………………………………………………………………. 7
I. Pojęcie filmu, kinematografii i praw filmowych……………………………. 23
1. Wprowadzenie………………………………………………………………………… 23
2. Problemy terminologiczne ………………………………………………………… 29
3. Utwór audiowizualny ………………………………………………………………. 31
4. Wideogram…………………………………………………………………………….. 41
Podsumowanie……………………………………………………………………………. 45
II. Film w polskim systemie prawnym do wejścia w życie ustawy
z 1994 r………………………………………………………………………………….. 47
1. Pierwsze regulacje prawa filmowego w Polsce niepodległej………………. 47
2. Prawo filmowe pod rządami ustawy z 10 lipca 1952 r…………………….. 54
Podsumowanie……………………………………………………………………………. 64
III. Międzynarodowe standardy prawa filmowego……………………………… 65
1. Różnorodność systemów…………………………………………………………… 65
2. Film w systemie powszechnego (uniwersalnego) prawa
międzynarodowego publicznego…………………………………………………. 68
A. Konwencja berneńska…………………………………………………………… 68
B. Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych
i Kulturalnych…………………………………………………………………….. 71
C. Akty normatywne UNESCO…………………………………………………. 79
D. Traktaty Światowej Organizacji Własności Intelektualnej…………… 87
3. Prawo filmowe w prawie Unii Europejskiej………………………………….. 91
A. Ramy Traktatów…………………………………………………………………… 91
B. Dyrektywa 2006/116/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa
autorskiego i niektórych praw pokrewnych……………………………… 94
C. Filmowe utwory osierocone…………………………………………………… 98
D. Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów
praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym…. 103

E. Problem pomocy państwa dla produkcji filmów i innych utworów
audiowizualnych…………………………………………………………………. 107
4. Film w systemie prawa Rady Europy…………………………………………… 121
A. Zalecenie Komitetu Ministrów Rady Europy z 14 maja 1985 r.
o ochronie dziedzictwa filmowego………………………………………….. 122
B. Inne zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy dotyczące
produkcji filmowej, audiowizualnej i telewizyjnej……………………… 127
5. Film jako komponent kultury w systemie prawnym Organizacji
Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie……………………………………… 128
Podsumowanie……………………………………………………………………………. 130
IV. Podmiot praw filmowych………………………………………………………….. 131
1. Producent………………………………………………………………………………. 131
A. Współautorstwo utworu audiowizualnego ……………………………….. 131
B. Autorstwo dzieł filmowych w ustawie z 29 marca 1926 r.
o prawie autorskim……………………………………………………………… 138
C. Ewolucja praw producenta do utworu audiowizualnego …………….. 142
D. Problem domniemania ………………………………………………………… 150
E. Obowiązki i prawa producenta……………………………………………….. 161
F. Prawo producenta do dokonywania bez zgody twórców utworów
audiowizualnych, tłumaczeń na różne wersje językowe………………. 171
2. Autorzy utworów wkładowych…………………………………………………… 173
3. Prawa producenta a prawa twórców utworów wkładowych…………….. 182
4. Reżyser…………………………………………………………………………………… 185
5. Scenarzysta……………………………………………………………………………… 196
6. Kompozytor. Muzyka w filmie…………………………………………………… 200
7. Artyści wykonawcy …………………………………………………………………. 207
Podsumowanie……………………………………………………………………………. 219
Zakończenie…………………………………………………………………………………. 221
Źródła…………………………………………………………………………………………. 227

Wstęp
Film pojmowany bywa przede wszystkim jako fenomen artystyczny, dzieło
sztuki, element kultury. Przez film są wyrażane emocje o bardzo różnym charakterze.
Podobnie jak różne emocje są przedmiotem przekazu literackiego, prozatorskiego
bądź poetyckiego. Oczywiście spełnia on różne cele: ma dostarczać rozrywki,
bawić i śmieszyć, przekazywać wizję świata formułowaną przez jego twórców,
przerażać, komentować, kreślić prognozy, oczekiwania, alternatywne wersje historii,
zmuszać do refleksji. Film fabularny podejmuje analizę psychologiczną fikcyjnych
bohaterów bądź stara się dociec motywów postępowania rzeczywistych
uczestników różnych zdarzeń historycznych, uczyć, wychowywać bądź jedynie
przekazywać informacje o florze, faunie, zjawiskach atmosferycznych bądź wypadkach
politycznych. Film odgrywa także ważną rolę polityczną i propagandową, na
zwracano wielokrotnie uwagę w literaturze. Może mieć w związku z tym charakter
komercyjny bądź niekomercyjny. Służy jednak, jak rzadko który rodzaj sztuki,
kształtowaniu świadomości politycznej, społecznej, narodowej i kulturowej. Jest
doskonałym narzędziem agitacji, na co zwrócono już uwagę dość wcześnie. Jest
więc film instrumentem polityki, ale przede wszystkim jest lub stara się być dziełem
sztuki. W tej płaszczyźnie film stanowi pole zainteresowania filmoznawców,
medioznawców, kulturoznawców, specjalistów z zakresu propagandy. Oczywiście
może pełnić i pełni, niekiedy zresztą wyłącznie, funkcję reklamową, stając się tej
sytuacji obiektem badań specjalistów, zajmujących się tą dziedziną.
Zwracając uwagę na film jako dzieło sztuki oraz na jego złożone cele i zadania,
zapomina się zwykle, że jest to także obiekt będący przedmiotem obrotu oraz dzieło
podporządkowane prawu autorskiemu. W przeszłości nie zauważano jednak, że
film jest bardzo specyficznym utworem, nie zawsze dostrzegano złożoność działań,
w wyniku których powstaje i związanych z tym problemów, dotyczących praw
twórców. Długi czas negowano istnienie prawa filmowego jako dyscypliny bądź
subdyscypliny naukowej. W chwili obecnej w doktrynie niemieckiej, francuskiej,
włoskiej i amerykańskiej nie ma w gruncie rzeczy wątpliwości co do tego, że

wykształciła się nowa dyscyplina lub ewentualnie subdyscyplina naukowa – wyrosła
z prawa autorskiego. W dużej mierze negowanie faktu, że prawo filmowe osiągnęło
taki status jest efektem zaprzeczania, że prawo ochrony własności intelektualnej,
a w jego ramach m.in. prawo autorskie – związane, czemu nie należy zaprzeczać,
z prawem cywilnym, ale przecież nie tylko – stało się odrębną dyscypliną naukową.
Z podobnymi kłopotami zmaga się prawo medyczne, którego istnienia jeszcze
pięćdziesiąt lat temu w ogóle nie zauważano. Stwierdzając powyższe, trzeba zaważyć,
że film jest przedmiotem regulacji nie tylko krajowych, ale i norm, które powstały
i istnieją w obszarze powszechnego (uniwersalnego) prawa międzynarodowego
publicznego oraz, co szczególnie ważne, praw regionalnych w odniesieniu do
Europy – Rady Europy, Unii Europejskiej i w mniejszym stopniu OBWE. Mimo
że istniejące w ramach tych systemów akty normatywne wydają się być względem
siebie kompatybilne i wyrażają w nieco innych sformułowaniach w gruncie rzeczy
podobne myśli, to godzi się zauważyć, że przepisy Unii Europejskiej w większym
stopniu od pozostałych systemów zwracają uwagę na gospodarcze aspekty produkcji
filmowych. System powszechnego (uniwersalnego) prawa, zwłaszcza stanowionego
pod auspicjami UNESCO, dostrzega głównie aspekty wolnościowe, podobnie
zresztą jak prawo Rady Europy.
Celem pracy jest ukazanie aspektów prawnych działalności filmowej, podkreślenie,
że film w obecnej dobie nie powstaje i nie funkcjonuje jedynie w granicach
obowiązującej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zamiarem autorki
było zwrócenie uwagi na wszystkie normy wspomnianych wyżej systemów
prawnych, które z natury rzeczy dotyczą twórców polskich. Konieczne okazało
się jednak ukazanie rozwiązań zawartych w pierwszych polskich regulacjach, odnoszących
się do zjawiska filmu, gdyż w dużej mierze zaważyły one na kształcie
późniejszych norm prawnych i na całej koncepcji pojmowania filmu w prawie polskim.
Ambicją pracy było ustalenie zakresu praw przysługujących zarówno producentowi,
jak i współtwórcom filmu oraz podjęcie dyskusji co do charakteru praw
filmowych.
Generalna teza pracy sprowadza się do twierdzenia, że obecna regulacja prawna
statusu twórców utworów audiowizualnych jest wynikiem dość długiego procesu
ewolucji, mającej korzenie jeszcze w ustawie o prawie autorskim z 1926 r.,
a której ostateczny kształt zaistniał pod wpływem regulacji w Konwencji berneńskiej
w tekście paryskim z 24 lipca 1971 r., a więc powszechnego (uniwersalnego)
międzynawowego prawa publicznego, a także w następstwie rozwiązań prawa Unii
Europejskiej oraz Rady Europy. Przyjęte w Polsce w tej kwestii rozwiązania normatywne
są całkowicie zgodne z istniejącymi standardami prawnymi, istniejącymi
zarówno w powszechnym (uniwersalnym) międzynarodowym prawie publicznym,

jak i w europejskich systemach regionalnych. Wypada jednak zwrócić uwagę, na
fakt, że w systemach tych wzrasta status reżysera wobec innych twórców utworu
audiowizualnego. Zarówno na gruncie Konwencji berneńskiej, jak i w dokumentach
prawa unijnego określa się go mianem „głównego reżysera”. Wprawdzie terminologia
ta nie zaistniała jeszcze w polskich aktach normatywnych, ale znalazła już
obywatelstwo zarówno w doktrynie, jak i w dorobku polskiej judykatury – w uzasadnieniach
licznych orzeczeń. Można oczekiwać, że w tym względzie nastąpią,
z jakiś czas, zmiany w odpowiednich przepisach.
Tak sformułowanej tezie towarzyszy pięć hipotez badawczych. Pierwsza z nich
wychodzi z założenia, że kształt normatywny polskich rozwiązań prawnych w zakresie
prawa do utworów audiowizualnych (prawa filmowego) jest wypadkową
zmian organizacyjnych i technologicznych w zakresie produkcji utworów audiowizualnych.
Ich efektem jest zwiększanie się liczby specjalistów współpracujących
przy powstawaniu utworów audiowizualnych, przy czym nie da się zaprzeczyć, że
działalność większości z nich, chociaż nie zawsze i nie w całości, ma charakter
twórczy. Kształt art. 69 p.a.p.p., kluczowego w zakresie ustalenia grona osób wnoszący
twórczy wkład w powstawanie takiego utworu, daje praktyczną możliwość
rozszerzania tej grupy o dodatkowe, niewymienione w zawartym w treści przepisu
nieenumeratywnym wyliczeniu. Oczywiście ewentualne zmiany przyjętego rozwiązania
mogą zostać poprzedzone stanowiskami judykatury.
Kolejna hipoteza odnosi się do statusu prawnego producenta. W chwili, gdy
trzy lata temu przystępowano do konceptualizacji podjętego w monografii problemu,
wydawało się, że zaistniały w Polsce zdecentralizowany model organizacji
produkcji audiowizualnej będzie zmierzał w kierunku rozwiązań przyjętych na zachodzie
Europy. Przedstawiane obecnie propozycje nowelizacji zdają się wskazywać
na to, że preferowany jest zupełnie inny kierunek zmian w zakresie produkcji
utworów audiowizualnych. W miejsce istniejących studiów filmowych powstać ma
jeden scentralizowany ośrodek producencki. W ten sposób ustawodawca zdaje się
dążyć do przywrócenia rozwiązań znanych z okresu przed transformacji, opartych
o rozwiązania ustawy o prawie autorskim z 1952 r., preferujących dominującą rolę
producenta, który, co należy przypomnieć, posiadał szczególne uprawnienia. Także
z tych względów więc konieczne było nawiązanie w treści monografii do wspomnianych
rozwiązań normatywnych zawartych w ustawie z 1952 r.
Zauważyć należy, że wszystkie systemy prawa międzynarodowego, zarówno
powszechnego (uniwersalnego), jak i europejskich systemów regionalnych, ukierunkowane
są na wzmocnienie pozycji reżysera, akcentując jednocześnie znaczenie
twórców utworów wkładowych. W tej sytuacji przyjęcie modelu scentralizowanego
z dominującą faktycznie pozycją producenta spowoduje dysonans między

rozwiązaniami tego modelu a koncepcjami istniejącymi w państwach członkowskich
Unii Europejskiej. W efekcie albo takowa koncepcja poniesie klęskę i nie zostanie
wprowadzona w życie, albo zostanie zaakceptowany model istniejący w państwach
unijnych w jednej z jego odmian. Założeniem koncepcji centralistycznej jest – co
wyraźnie widać – to, że administracja publiczna osiągnie pełną kontrolę nad produkcją
utworów audiowizualnych, będąc jedynym źródłem państwowego finansowania
kinematografii. Oczywiście taka sytuacja wymusi współpracę podmiotów,
które z różnych względów nie uzyskają takich subwencji, z instytucjami państw
członkowskich Unii Europejskiej. Te okoliczności tłumaczą, dlaczego tak obszernie
i szczegółowo przedstawiono w tekście monografii rozwiązania unijne i towarzyszące
im judykaty.
Trzecia hipoteza sprowadza się do stwierdzenia, że istniejące w polskim prawie
autorskim domniemanie, sformułowane w art. 70 ust. 1 p.a.p.p., zaspokaja
całkowicie interesy producenta, nie krzywdząc w żaden sposób twórców utworów
wkładowych.
Czwarta hipoteza wskazuje na fakt, iż stosowne wynagrodzenie, o jakim mowa
w treści art. 70 ust. 21 pkt 2–4 p.a.p.p. odpowiada założeniom, zawartych w licznych
aktach prawa międzynarodowego, implementowanych do prawa polskiego.
W szczególności, w dyrektywie 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych
aspektów praw autorskich i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym.
Piąta hipoteza odnosi się do sytuacji artystów wykonawców, którzy, co oczywiste,
nie są współtwórcami utworu audiowizualnego, ale nie da się zaprzeczyć
o ich decydującej roli w sukcesie lub klęsce finansowej takowego utworu. Z faktu
tego niewątpliwie zdawał sobie sprawę polski ustawodawca, wskazując artystów
wykonawców, obok współtwórców utworu audiowizualnego, jako tych, którzy są
uprawnieni do wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania
utworu audiowizualnego w kinach oraz stosownego wynagrodzenia z racji
pozostałych wskazanych w art. 70 21 pkt 2-3 p.a.p.p. tytułów.
Tak określonym celowi, tezie i hipotezom pracy podporządkowany został
układ jej treści. W rozdziale pierwszym, poświęconym w pierwszym rzędzie problemom
terminologicznym, podjęto próbę osadzenia zjawiska filmu jako szczególnego
typu utworu, będącego obiektem dociekań różnych dyscyplin naukowych.
Starano się tu wskazać na kluczowy problem, przed którym stanęli ustawodawcy,
zmierzający do stworzenia przepisów, chroniących twórców dzieła filmowego: czy
normy te powinny stać na straży uprawnień twórców czy producentów, których
wkłady finansowe i zdolności organizacyjne umożliwiały pracę nad filmem? Zdając
sobie sprawę, że w optyce europejskiej film jest kojarzony ze sztuką i kulturą
narodową oraz jej dziedzictwem, odrzucono jednak kuszącą perspektywę rozważań

dotyczących filmu jako dobra kultury narodowej, badania kwestii odnoszących się
do prawa do kultury, dostępu do kultury, a także kwestii dotykających jego wpływu
na kształtowanie świadomości politycznej. Nie oznacza to jednak, że w ten
sposób autorka afirmuje rozwiązanie przyjęte w systemie prawnym USA, gdzie
film jako udostępniony utwór jest towarem, a dobro publiczne przedkładane jest
nad indywidualny interes twórcy. Zamiarem piszącej te słowa było ograniczenie się
do zasygnalizowania tych ważnych treści i skupienie się na warstwie normatywnej.
Inna koncepcja poważnie rozszerzyłaby tekst monografii, rozsadzając jej treść prze
to utrudniałaby jej percepcję przez odbiorców. W rozdziale tym konieczne było
podjęcie kluczowego dla rozważań problemu utworu audiowizualnego, zwrócenie
uwagi na jego rozmaite pojmowanie oraz wskazanie relacji z pojęciem wideogramu.
W kolejnym rozdziale należało poświęcić uwagę analizie rozwiązań, zawartych
w pierwszych polskich regulacjach normatywnych po odzyskaniu niepodległości
przez Rzeczpospolitą po I wojnie światowej. W dalszej części konieczne było odniesienie
się do funkcjonowania utworów filmowych w reżimie prawa autorskiego
z 10 lipca 1952 r. Te krótkie rozważania wydawały się niezbędne, zważywszy,
że na tle rozwiązań normatywnych najpierw z okresu międzywojennego, a potem
związanych z ustawą z 1952 r., kształtowały się poglądy dotyczące sytuacji podmiotu
praw filmowych, których refleksem były rozwiązania przyjęte obowiązującej
ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. Trzeci z rozdziałów
monografii poświęcony został prezentacji międzynarodowych standardów prawa
filmowego, najpierw w systemie powszechnego (uniwersalnego) prawa międzynarodowego
publicznego, w ramach którego ukazano Konwencję berneńską, Międzynarodowy
Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych, akty normatywne
UNESCO oraz traktaty Światowej Organizacji Własności Intelektualnej.
W dalszej części tego rozdziału zaprezentowano unormowania prawne odnoszące
się do prawa filmowego w prawie Unii Europejskiej, analizując ramy traktatów
oraz rozwiązania przyjęte w dyrektywach. Następnie zanalizowano zalecenia Komitetu
Ministrów Rady Europy, aby na koniec przedstawić stanowisko OBWE,
która wyraźnie pojmuje film jako jeden z komponentów kultury, nie wdając się
w głębsze rozważania prawne.
Zasadniczy trzon rozważań zawarty został w obszernym rozdziale czwartym.
Podjęto w nim problem pojmowania filmu jako współautorskiego utworu audiowizualnego.
Zajęto się ewolucją praw producenta do takowego utworu, szczególnie
akcentując kwestie jego obowiązków i praw, w tym także praw do dokonywania bez
zgody twórców utworów audiowizualnych tłumaczeń na różne wersje językowe.
W dalszej części tego rozdziału przeprowadzono analizę praw twórców utworów
wkładowych, rozważając związki tych praw z prawami producenta. Szczególniejszą

uwagę poświęcono prawom reżysera, scenarzysty i kompozytora. Wynikało to
z faktu, że właśnie sytuacja tych trzech podmiotów praw filmowych stała się obiektem
rozważań w doktrynie oraz w licznych judykatach sądów. Co ciekawe, poza
kilkoma kwestiami, odnoszącymi się do operatorów i lektorów, pozostali współtwórcy
utworów audiowizualnych nie byli obiektem szerszych rozważań doktryny,
nie doszło także wykształcenia linii orzeczniczej. Odnotowano w toku rozważań
w tym rozdziale umocnienie, pod wpływem rozwiązań normatywnych Unii Europejskiej
oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pozycji
reżysera. Nie tylko w systemie prawa unijnego, lecz także w tekstach polskich
judykatów oraz coraz częściej w doktrynie nosi on miano „głównego reżysera”,
co nastąpiło pod wyraźnym i jednoznacznym wpływem rozwiązań unijnych. Nie
można zaprzeczyć, że zmierza to wyraźnie do uznania, że reżyser jest, może nie tyle
głównym, co najważniejszym ze współtwórców utworu audiowizualnego.
Z pewnymi wahaniami omówiono w tym miejscu sytuację prawną artystów
wykonawców, zwracając uwagę, że w świetle art. 69 ustawy o prawie autorskim
i prawach pokrewnych z 1994 r. nie należą oni do grona współtwórców utworu audiowizualnego.
Chociaż jeśli, niezależnie od roli aktora, wezmą udział w tworzeniu
filmu w charakterze np. reżysera, scenografa, kompozytora, operatora, to, oczywiście,
będą współtwórcami, ale nie jako artyści wykonawcy, lecz jako twórcy utworów
wkładowych. W wypadku, gdyby, niezależnie od pracy aktora, wykonywali
także funkcje producenta bądź koproducenta, to przysługiwałyby im, niezaprzeczalnie,
prawa producenta. Podejmując problem sytuacji artystów wykonawców,
miano przy tym także na uwadze fakt, że to właśnie oni przyciągają w pierwszym
rzędzie uwagę publiczności i ich gra decyduje o sukcesie finansowym filmu.
Pragnąc skupić się na problematyce statusu producenta i prawach współtwórców
utworu audiowizualnego, zrezygnowano z omawiania tematyki umów przenoszące
autorskie prawa majątkowe, kwestii dotyczących pól eksploatacji, essentialia
negotii tych umów, licencji etc.
Praca obejmuje swoim zasięgiem chronologicznym generalnie okres od 1926 r.
po dzień dzisiejszy. Cezura wyjściowa znajduje uzasadnienie w wejściu w życie ustawy
z dnia 29 marca 1926 r. o prawie autorskim. Należy jednak podkreślić, że w zakresie
umów międzynarodowych, w odniesieniu do Konwencji berneńskiej sięga
wstecz do czasów uchwalenia jej pierwotnego tekstu, a w zakresie polskich aktów
normatywnych wykorzystano także te, które weszły w życie po powstaniu państwo
polskiego, czyli po 1918 r., a więc przed wejściem uchwaleniem ustawy o prawie
autorskim z 1926 r. Cezura końcowa nie jest związana w gruncie rzeczy z żadnym
konkretnym wydarzeniem, gdyż takiego przełomowego wydarzenia, uzasadniającego

jej wyodrębnienie, trudno byłoby się dopatrzeć. Należy jedynie stwierdzić, że
rozważania monografii uwzględniają stan prawny na dzień 1 marca 2019 r.
Zakres terytorialny i rzeczowy wynika z tytułu rozprawy oraz ze wskazania jej
celu. Gwoli uściślenia, należy jedynie zauważyć, że odnosi się ona do terytorium
Rzeczpospolitej Polskiej, pojmowanej jako państwo funkcjonujące w ramach Unii
Europejskiej, państwo członkowskiej Rady Europy, będące także podmiotem prawa
powszechnego (uniwersalnego) międzynarodowego prawa publicznego.
Złożony i szeroki charakter problematyki, objętej przedmiotem dociekań,
spowodował konieczność zastosowania takich metod badawczych, które spełniłyby
postulat adekwatności, doprowadzając do osiągnięcia zamierzonych rezultatów.
W pierwszym rzędzie konieczne okazało się zastosowanie takich metod, które mogły
sprostać głównemu celowi, jakim okazała się analiza. Dlatego prezentując zmiany,
jakim podlegały przepisy aktów normatywnych, odnoszących się do podjętego problemu,
należało sięgnąć po metodę historyczną dostarczającą materiału do głębokiej
generalizacji. Okazała się ona niezastąpiona przy konstruowaniu drugiego i trzeciego
rozdziałów. Metodę tę stosowano zarówno w ujęciu pragmatycznym, stawiając
sobie za cel wydobycie z nieobwiązujących już aktów normatywnych danych przydatnych
do wyjaśnienia obecnych rozwiązań normatywnych, jak i w ujęciu genetycznym
(historyczno-krytycznym), starając się wskazać na genezę zjawisk, których
skutki można zaobserwować obecnie. Założenie, że każde zjawisko ma swoją genezę
oraz rodzi określone następstwa, skłaniało do wyboru metody genetycznej, opartej
ponadto na indukcyjnych i dedukcyjnych metodach wnioskowania.
Monografia jest jednak pracą prawniczą w dużej mierze bazującą na analizie
tekstów normatywnych, co uzasadniało zastosowanie całej palety metod prawniczych.
W pierwszym rzędzie należała do nich metoda wykładni tekstu prawnego,
stosowana według wskazań zawartych w koncepcji derywacyjnej w ujęciu prof. Macieja
Zielińskiego. Towarzyszyła jej także analiza lingwistyczna tekstu prawnego,
zarówno w ujęciu topiczno-retorycznym Chaima Perelmana, jak i w nieco mniejszym
stopniu w ujęciu proceduralnym. Oczywiście konieczne było odniesienie się
do hermeneutyki prawniczej jako metody wyjaśniania tekstu. Zastosowanie wspomnianych
metod znalazło swój wyraz w przyjętej metodzie eksplanacji tekstów
polskich aktów normatywnych, jak i aktów prawa międzynarodowego wszystkich
analizowanych systemów. Zmuszało to do posłużenia się metodą leksykalną, co
wynikało z faktu, że wykładnia językowa, zwana także semantyczną lub gramatyczną,

W konstruowaniu pracy nie można było uciec się od metody porównawczej,
pozwalającej na eksplorację głębokich źródeł obowiązującego systemu prawnego,
jak i wychodzącej poza ten system i pozwalającej na odniesienie jego założeń do
wzorców istniejących w powszechnym (uniwersalnym) międzynarodowym prawie
publicznym oraz w regionalnych systemach europejskich. Metoda ta pełniła jednak
jedynie funkcję aplikacyjną.
Z uwagi na fakt, że treść rozdziału trzeciego opiera się na analizie aktów normatywnych
prawa międzynarodowego, w tym zwłaszcza unijnego, należy zwrócić uwagę
na problem wykładni tego ostatniego prawa. Fakt, że wszystkie wersje językowe
Traktatu są w różnym stopniu wiążące, z natury rzeczy może, a nawet musi powodować
trudności, zważywszy, że tłumaczenia tekstu na poszczególne języki członków
Unii nie są precyzyjne i jak wielokrotnie wskazywano w literaturze zachodzą między
nimi różnice. Zaistniałe wątpliwości, niejasności, a nawet sprzeczności między rozmaitymi
wersjami traktatu muszą być usunięte w drodze wykładni. Dokonując jej,
Europejski Trybunał Sprawiedliwości już w wyroku z 5 grudnia 1967 r. akcentował,
że wykładnia powinna mieć charakter jednolity i autonomiczny, a przy jej dokonywaniu
należy koniecznie brać pod uwagę wszystkie wersje językowe, nie ograniczając
się tylko do języka narodowego, lecz uwzględniając inne języki urzędowe
obowiązujące w Unii Europejskiej. Stanowisko to powtórzone zostało w wyroku
z 16 września 2004 r., kiedy podkreślono, że w razie konieczności wykładni prawa
wspólnotowego w przypadku rozbieżności między różnymi wersjami językowymi
przepisu wymaga, aby był on interpretowany zgodnie z logiką i celem regulacji,
której część stanowi. Ta sytuacja diametralnie różni się od tej, która dotyczy prawa
Rady Europy oraz powszechnego (uniwersalnego) międzynarodowego prawa publicznego.
Oczywiście, w toku wywodów przedstawiano jedynie ostateczny produkt
wykładni, wskazując na rozbieżności w bardzo nielicznych przypadkach.
Kilkanaście lat później w wyroku z 29 kwietnia 2010 r. Trybunał stwierdził
jeszcze wyraźniej, że w razie różnic między różnymi wersjami językowymi tekstu
Traktatu należy dany przepis interpretować na podstawie ogólnej systematyki
i celu regulacji, którą część on stanowił. Ponadto tekst wtórnego prawa Unii
Europejskiej należy interpretować na tyle, na ile jest to możliwe, przede wszystkim
w zgodzie z ogólnymi zasadami prawa Unii i w szczególności zasadą pewności
prawa. Wskazano, że zasada ta wymaga, aby uregulowanie, które nakłada środki

ograniczające, mające znaczący wpływ na prawa i wolności oznaczonych osób było
jasne i dokładne, tak aby zainteresowane podmioty, w tym osoby trzecie mogły
poznać jednoznacznie treść swoich praw i obowiązków i aby mogły w konsekwencji
podjąć odpowiednie działania. W judykaturze podkreślono też, że potrzeba
jednolitej wykładni przepisów wspólnotowych, uniemożliwia w razie wątpliwości
rozpatrywanie brzmienia danego przepisu w oderwaniu od innych wersji, wymaga
natomiast, by był on interpretowany i stosowany w świetle jego wersji istniejący
w innych językach urzędowych.
Przedmiot monografii wymagał wykorzystania szerokiej i zróżnicowanej bazy
źródłowej oraz odwołania się do literatury przedmiotu. W zakresie źródeł rozprawa
oparta jest w pierwszym rzędzie na materiale normatywnym systemu prawa
powszechnego (uniwersalnego) międzynarodowego prawa publicznego, unijnego,
Rady Europy oraz prawa polskiego. Pełen spis aktów normatywnych przynosi dział
Źródła w bibliografii. W tym miejscu wypada jedynie zauważyć, że w odniesieniu
do powszechnego (uniwersalnego) międzynarodowego prawa publicznego, szczególne
znaczenie miał akt paryski Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich
i artystycznych, Powszechna Konwencja o prawie autorskim, Międzynarodowy
Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, Międzynarodowy Pakt
Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencja w sprawie ochrony światowego
dziedzictwa kulturalnego oraz Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej
o artystycznych wykonaniach i fonogramach, wreszcie Traktat Światowej
Organizacji Własności Intelektualnej o prawie autorskim.
Wśród aktów Rady Europy należy zwrócić w pierwszym rzędzie uwagę na treść
Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz
na zalecenie o ochronie europejskiego dziedzictwa filmowego z 14 maja 1985 r., zalecenie
odnoszące się do relacji między państwem a kinem z 11 maja 1979 r., Europejską
Konwencję o koprodukcji filmowej z 2 października 2002 r., Europejską
Konwencję w sprawie ochrony dziedzictwa audiowizualnego z 8 listopada 2001 r.,
zalecenie w sprawie promocji produkcji audiowizualnej z 14 lutego 1986 r., zalecenie
w sprawie dystrybucji filmów w Europie z 20 marca 1987 r., zalecenie dotyczące
prywatnego kopiowania przekazów dźwiękowych i audiowizualnych z 18 stycznia
1988 r., zalecenie odnoszące się do problemu piractwa praw autorskich i pokrewnych
z 18 stycznia 1988 r., zalecenie w sprawie środków ochrony praw autorskich

i pokrewnych oraz zwalczania piractwa w środowisku cyfrowym z 5 września 2001 r.
oraz zalecenie w sprawie środków służących wzmocnieniu ochrony praw pokrewnych
organizacji nadawczych z 11 września 2002 r. Wykorzystano szczególnie liczne
i różnorodne akty normatywne z zakresu prawa Unii Europejskiej, których pełen
wykaz zawarto w zestawieniu źródeł w bibliografii. Szczególnie cenne okazały się
rozwiązania zawarte w dyrektywach Rady oraz Parlamentu Europejskiego i Rady,
których wpływ na rozwiązania polskie okazał się bardzo istotny.
W zakresie prawa polskiego należy wskazać, że odniesiono się do kolejnych
ustaw, zawierających regulacje w zakresie prawa autorskiego, a więc ustaw
z 29 marca 1926 r. i z 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim oraz obowiązującej ustawy
z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, mając oczywiście
na względzie kolejne nowelizacje tej ustawy. Nie sposób było pominąć przepisów
Konstytucji oraz ustaw: z 13 marca 1933 o filmach i ich wyświetlaniu, z 15 grudnia
1951 r. o kinematografii, z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji. Niezbędne
było także odniesienie się do licznych aktów wykonawczych.
Wśród źródeł należy podnieść fakt wykorzystania obszernego orzecznictwa
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a wśród judykatów sądów polskich
orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sąd Administracyjnego,
wojewódzkich sądów administracyjnych oraz sądów apelacyjnych,
okręgowych i b. sądów wojewódzkich.
Szczegółowe omówienie literatury, której pełne zestawienie znajduje się w bibliografii,
znacząco przekraczałoby objętość, jaką zwyczajowo wypada we wstępie
przeznaczyć dla tej kwestii. Dlatego ograniczyć się należy do prac, które okazały
się najważniejsze przy opracowywaniu, zarówno całej monografii, jak i jej poszczególnych
części. Do takich dzieł niewątpliwie należą obok Prawa autorskiego pod
red. J. Barty stanowiącego tom XIII Systemu prawa prywatnego pod red. Z. Radwańskiego, komentarze do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: pod
red. J. Barty i R. Markiewicza, a także D. Flisaka. Ponadto wskazać tu należy niezwykle
ważną monografię E. Traple, z której szczególnie istotne była treść zawarta
w rozdziale VIII podrozdział 5 Umowy o produkcję i eksploatację utworu audiowizualnego,
a obok niej książki autorstwa P. Ślęzaka. /Fragment/

• 978-83-65697-70-7  /druk/
• 978-83-65697-71-4  /e-book/
• Cena 54,00 /druk/
• stron 338
• oprawa miękka format 17×24

Projekt okładki – Mateusz Bartkowiak.

Autor znaku graficznego – Joanna Tyszkowska-Walczak

Plik demo do pobrania - Moda na gotowanie e demo

Spis treści 

Słowo wstępne

Waldemar Kuligowski

Zgniły pochrzyn i święte psy. Kształtowanie się antropologicznej refleksji nad jedzeniem jako praktyką kulturową

I

Magdalena Zdrowicka-Wawrzyniak

Gotowanie na ekranie. Słów kilka o nieustającej popularności programów kulinarnych w telewizji

Dominika Narożna

Co jeść? – telewizyjne audycje na temat żywienia. Studium przypadku

Magdalena Szulc

Cooking is the new black, czyli przepis na najmodniejszy post w blogosferze

Marta Miaskowska

Wideo w mediach społecznościowych – substytut relacji międzyludzkich czy nowa rzeczywistość?

Ramona Ślusarczyk, Katarzyna Kopecka-Piech

Instagram jako technologia intruzywna i „epistemiczna tapeta”. Mediatyzacja życia codziennego w obszarze tzw. zdrowego odżywiania

Sebastian Latocha

Retoryka zdrowia. Jedzenie i magia na łamach „Men’s Health”. Portret (z negatywu) samopoczucia współczesnego mężczyzny

Robert Grochowski

Zasady i normy przekazu komunikatu reklamowego środków spożywczych (żywieniowych), a prawa człowieka

Bartosz Kowalczyk

Wielki głód albo jak smakuje ludzka wątroba

II

Samanta  Kowalska

Kuchnia  smaków  przyprawiona  paragrafem. Ochrona  dziedzictwa  kulinarnego – wybrane  aspekty  prawnomiędzynarodowe

Paulina Wiśniewska

Moda na gotowanie w kontekście problematyki konsumpcjonizmu, głodu na świecie, zatruwania żywności i cierpienia zwierząt hodowlanych – jako wyzwań z zakresu bezpieczeństwa społecznego współczesnego świata

Michał Jarnecki

W pogoni za tożsamością lub jej iluzją w turystyce kulinarnej . Kuchnia a tożsamość narodowa.

Arkadiusz Bednarczuk

Muzeum sztuki kulinarnej jako medium pamięci zbiorowej

Barbara Borzyszkowska (Koszela)

W nurcie kulinarnej festiwalizacji kultury na przykładzie
imprezy plenerowej – Imieniny Borowej Ciotki w Zagrodzie Styp-Rekowskich w Płotowie

Alina Werochowska

Kaszubskie tradycje kulinarne – medialny zamęt, czy udane próby ich ocalenia?

Justyna Kubik

Kulinaria a rozrywka społeczności lokalnych – na podstawie lokalnego przekazu medialnego

Karol Walczak

Wizerunek ludowego jedzenia na przykładzie wybranych przekazów medialnych.

III

Piotr Łuszczykiewicz

O liryczności jedzenia (od antycznej Grecji do peerelowskiej Polski)

Eliza Gajzler

Z umiarem o umiarze. Kilka uwag Ignacego Krasickiego o jedzeniu i piciu.

Juliusz Grzybowski

O niecodziennych zwyczajach kulinarnych tebańskich kobiet

Abstrakty

Noty o autorach

——————————————————————————

Słowo wstępne
Jedzenie to jedna z potrzeb podstawowych człowieka, potrzeba naturalna, element biologii. Jednakże, poza sytuacjami ekstremalnymi, to, co jemy, jak to czynimy, stanowi wynik kulturowych, a zatem arbitralnych rozstrzygnięć. Tradycyjnie człowiek odżywiał się w taki sam sposób jak pozostali członkowie grupy czy warstwy społecznej, do której przynależał i z którą się w pełni identyfikował. Można przyjąć, że w obrębie takiej grupy wszyscy jadali podobnie, jeśli nie tak samo, a różnice wynikały jedynie z zamożności jednostek czy rodzin i to jedynie w przypadku, gdy logika kulturowa takie zróżnicowanie dopuszczała. Jakkolwiek definiowana kulturowo dieta czerpała z dość wąskiej grupy lokalnych i najczęściej sezonowych produktów.
Obecnie bogate społeczeństwa późnokapitalistycznego, ponowoczesnego Zachodu stają wobec sytuacji nadmiaru ogólnodostępnych produktów spożywczych, a co równie istotne – nadmiaru form ich konsumpcji. Preferencje co do samych produktów, jak też sposobów ich przygotowania i spożywania, w nieporównywalnie większym stopniu są dziś efektem panujących mód, ideologii, przewartościowań religijnych czy światopoglądowych, jakim poddają się jednostki (bądź są im poddawane) w ramach swojego życia.
W upowszechnianiu tych kulturowych wzorów (stylów życia), „filozofii” odżywiania się, konkretnych produktów i potraw pierwszoplanową rolę odgrywają media. Główny temat niniejszego opracowania stanowi zatem nie tyle jedzenie ani nawet zwyczaje żywieniowe, ale ich medialny wizerunek i oprawa. Uznaliśmy, że takie właśnie przemieszane, nieortodoksyjne spojrzenie na kulturę poprzez jej medialny obraz daje szansę poszerzenia obszarów badawczych antropologii kulturowej, medioznawstwa czy socjologii, skorzystania z innego rodzaju źródeł czy zestawu narzędzi interpretacyjnych.

Pracę otwiera tekst Waldemara Kuligowskiego wprowadzający w zagadnienia badań nad jedzeniem jako elementem kultury człowieka, a w konsekwencji w antropologiczne teorie interpretacji żywieniowych zachowań człowieka.
Niemal cały pozostały materiał zdecydowaliśmy się podzielić na dwie części.
Na pierwszą składają się autorskie relacje z różnych form obecności jedzenia w przestrzeni medialnej; a więc: analizy telewizyjnych programów kulinarnych (Magdalena Zdrowicka-Wawrzyniak, Dominika Narożna) i blogów internetowych poświęconych kuchni (Magdalena Szulc), również takich, w których transmisja wideo staje się namiastką wspólnego biesiadowania (Marta Miaskowska), studia nad platformami społecznościowymi (Ramona Ślusarczyk, Katarzyna Kopecka-Piech), materiałami prasowymi (Sebastian Latocha), za pomocą których ustalane są znaczenia konkretnych praktyk kucharskich czy żywieniowych. Z przywołanymi zagadnieniami łączy się tekst Roberta Grochowskiego dotyczący praw człowieka w kontekście reklam produktów spożywczych.
Pierwszą część zamyka Bartosz Kowalczyk wywodem na temat symbolicznego kanibalizmu – immanentnej cechy człowieka jako zwierzęcia kulturowego, który doskonale wyraża się w sztuce czasem zwanej wysoką innym razem popularną.
W drugiej części pracy autorzy skupiają się głównie na konsekwencjach, jakie moda na gotowanie i jej stała medialna obecność wywołuje w innych, „sąsiadujących” obszarach kultury. Konsekwencje te mogą dotyczyć prawnych aspektów ochrony dziedzictwa kulinarnego (Samanta Kowalska), wytwarzania tożsamości lokalnych i narodowych (Barbara Borzyszkowska, Justyna Kubik, Arkadiusz Bednarczuk, Michał Jarnecki), przekształceń oferty turystycznej (Michał Jarnecki, Alina Werochowska) i (re)konstrukcji kuchni ludowej (Karol Walczak), artykuł Pauliny Wiśniewskiej przestrzega natomiast przed negatywnymi konsekwencjami kulinarnego boomu.
Trzy teksty, które zawarliśmy w sekcji zamykającej zbiór, nie odnoszą się bezpośrednio do mediów takich, jak zwykliśmy je postrzegać, ale penetrują medialny potencjał literatury i teatru. Piotr Łuszczykiewicz zastanawia się nad statusem języka poetyckich opisów poświęconych kulinariom, Eliza Gajzler spogląda na twórczość Ignacego Krasickiego niejako „od kuchni”. Rozważania na temat medialnych wizerunków jedzenia zamyka tylko pozornie nieprzystający do całości publikacji tekst Juliusza Grzybowskiego z pogranicza filozofii kultury dotyczący przedstawienia zjawiska kanibalizmu we fragmencie Bachantek Eurypidesa. Oprócz współczesnych konotacji (dyskusji na temat kobiecej histerii w ujęciu czysto Freudowskim) dotyczy on przecież tego, co dla starożytnych Greków stanowiło odpowiednik współczesnych nam mediów – tragedii. Powyższe powody wystarczyły, by zespół redakcyjny uznał obecność tego tekstu za niezbędną dla całości publikacji.

Oddając w ręce czytelników tak skonstruowaną kompilację, jesteśmy świadomi, że nie wyczerpuje ona tematu i stanowi jedynie przyczynek do dalszych rozważań. Świadectwem tego jest chociażby referowana wcześniej mnogość aspektów, które zorganizowane są wokół medialnych wizerunków jedzenia. Jednego jesteśmy pewni: po lekturze niniejszego tomu z pewnością nabiorą Państwo apetytu na więcej. Albo przynajmniej na kanapkę.
Redaktorzy

ISBN 978-83-65697-76-9 /druk/
ISBN 978-83-65697-77-6 /e-book/

Cena – 55,00

Spis treści

Wstęp……………………

ROZDZIAŁ I
HISTORYCZNY RODOWÓD REGIONU WIELKOPOLSKIEGO
1.1. Region wielkopolski jako kolebka Rzeczypospolitej…………..
1.2. Wielkopolska po rozbiorach…………..
1.3. Społeczno-kulturowe i gospodarcze odmienności między zachodnią i wschodnią Polską………………..

ROZDZIAŁ II
TOŻSAMOŚĆ REGIONU WIELKOPOLSKIEGO
2.1. Historyczno-kulturowe oblicze regionu wielkopolskiego…………….
2.1.1. Kolonizacja Wielkopolski………………..
2.1.2. Mniejszości narodowo-etniczne i religijne w Wielkopolsce…………
2.1.2.1. Mniejszość żydowska……………..
2.1.2.2. Mniejszość niemiecka……………..
2.2. Zróżnicowanie etnograficzne i społeczno-kulturowe Wielkopolski…..
2.3. Wielkopolski regionalizm językowy………
2.4. Tożsamość społeczno-kulturowa Wielkopolski…………..

ROZDZIAŁ III
IDEA WIELKOPOLSKIEJ PRACY ORGANICZNEJ
3.1. Praca organiczna i regionalizm gospodarczy – uwagi wstępne…………..
3.2. Założenia pracy organicznej w warunkach zaborów…..
3.3. Praktyka pracy organicznej w zaborze pruskim………
3.4. Harmonijna współpraca społeczeństwa istotą pracy organicznej…….
3.5. Praca organiczna jako postawa indywiduum i właściwość życia społecznego….
3.6. Swoista apolityczność pracy organicznej…….
3.7. Partyjniactwo – przeciwieństwem pracy organicznej………..
3.8. Następstwa i uwarunkowania pracy organicznej………

ROZDZIAŁ IV
ETOS REGIONALNY WIELKOPOLAN
4.1. Uwagi wstępne……………
4.2. Etos Wielkopolan na tle idei dzielnicowości Polski i separatyzmu dzielnicowego……
4.2.1. Historyczne źródła dzielnicowości…………
4.2.2. Etos regionalny a idea dzielnicowości……………..
4.2.3. Etos regionalny a powstanie wielkopolskie 1918/1919…………….
4.2.4. Polityczne i ekonomiczne aspekty dzielnicowości………..
4.2.5. Eos regionalny a idea „Beocji wielkopolskiej”…..
4.2.6. Etos regionalny a zmaganie się z naporem germańskim………..
4.2.7. Dzielnicowość a praktyka administracji państwowej II RP……
4.2.8. Dzielnicowość a idea regionalizmu……………
4.3. Cechy charakterystyczne etosu Wielkopolan – konkluzja…………….

Spis map i tabel…………..

Wykaz źródeł i literatury……
WSTĘP

Praca organiczna i etos regionalny Wielkopolan stanowią zasadniczy przedmiot niniejszych rozważań. Zagadnienia te są rozpatrywane z perspektywy politologicznej i regionalistycznej. Dlatego akcentuje się tutaj z jednej strony polityczne cechy pracy organicznej i etosu regionalnego Wielkopolan, z drugiej zaś strony wskazuje na osobliwe regionalne uwarunkowania procesu ich kształtowania. Stosowana narracja ma charakter szkicu, a więc jest stosunkowo ogólna, będąc jedynie rodzajem zarysu przedmiotu rozważań, który nie rości sobie prawa do szczegółowego wykładu przedstawianej problematyki.
Ważnym celem niniejszej publikacji jest także próba przedstawienia Wielkopolski jako regionu historycznego i kulturowego jednocześnie. Splatanie się bowiem w dziejach regionu elementów jego kultury – wytworzonej nie tylko na bazie własnych osiągnięć, lecz także i obcych wpływów – z historycznymi losami regionu – jest niepodważalne. Podobnie, jak nie sposób również odmawiać wpływu wydarzeniom, zjawiskom i procesom historycznym na kształt kultury regionu. Rezultatem tych obustronnych wpływów jest ciągłe przeobrażanie się kultury regionu.
W sytuacji Wielkopolski, kolebki państwa polskiego, to zjawisko tym bardziej interesujące, gdyż to właśnie nad Wartą, Obrą, Prosną i Notecią na przełomie IX/X wieku naszej ery kształtowały się zręby nowego państwa europejskiego, czyli państwa Polan – jednego z wielu plemion słowiańskich, zamieszkujących te obszary. Państwo to powstawało w złożonym procesie oddziaływania sąsiednich plemion, zarówno słowiańskich, jak i germańskich. Jego geneza jednak – terytorialnie rzecz ujmując – wiąże się z tym regionem, czyli z Wielkopolską, której swoista kultura słowiańska definiowała w początkach naszej państwowości jej cechy i charakter. W wyniku presji żywiołu germańskiego od zachodu naszego kraju oraz późniejszych wyborów politycznych Rzeczypospolitej Szlacheckiej, co było też w znacznej mierze konsekwencją przyjętych wcześniej decyzji dynastycznych, pchającym jej rozwój terytorialny od połowy XVI wieku na wschód ku Rusi, powiększał się nie tylko obszar naszego kraju, lecz także znaczącej zmianie ulegała jego kultura, nasączana coraz bardziej elementami kultury wschodniej. Nie pozostawało to bez wpływu zarówno na charakter naszych relacji z żywiołem germańskim, który systematycznie się wzmacniał na swoich rubieżach wschodnich, jak i z żywiołem ruskim, którego szeroko rozumiane interesy związane były z ziemiami Ukrainy, do których pretensję zgłaszała również Rzeczpospolita. Konsekwencją tego geopolitycznego wyboru Polski były pogłębiające się dysproporcje między jej zachodnimi i wschodnimi ziemiami (kresami), które prowadziły najpierw do osłabienia wewnętrznego kraju, zarówno politycznego i militarnego, jak gospodarczego, a później do jego kolejnych trzech rozbiorów, doprowadzając pod koniec XVIII wieku do upadku państwowości polskiej na okres ponad stuletni.
Jednym z celów tej publikacji jest także próba odpowiedzi na pytanie o genezę, cechy i charakter kultury wielkopolskiej, w obrębie której ukształtowały się zalążki państwowości polskiej. Przyjrzano się temu zagadnienieniu głównie w świetle poglądów prezentowanych w literaturze naukowej, czasopiśmiennictwie i innych źródłach z XIX i pierwszej połowy XX wieku, a więc z okresu kształtowania się i umacniania w Europie Środkowo-Wschodniej świadomości „nowoczesnych narodów”. W odniesieniu do narodu polskiego odbywało się to w szczególnie dramatycznych okolicznościach, co wiązało się z podziałem historycznie i językowo-etnicznie ukształtowanego narodu pomiędzy trzy państwa zaborcze, powstaniami narodowymi, I wojną światową, wojną polsko-bolszewicką w 1920 roku i II wojną światową, a w efekcie z istotną dla świadomości narodowej rolą czynnika martyrologicznego. Szczególnie ważne znaczenie dla procesu narodowotwórczego ma poczucie wspólnych losów w przeszłości. Rekonstrukcji (rzeczywistej czy nawet mitycznej) przeszłości nadaje się jedyny w swym rodzaju oddźwięk społeczny, co zapewnia jej wyjątkową rolę w procesie samookreślenia narodowego. Ma to też istotne znaczenie dla podkreślania i utrzymywania różnorodności regionalnej w warunkach tworzenia się poczucia więzi ogólnonarodowej, wymagającej określonego poziomu jednolitości.
Na zawartość niniejszego wydawnictwa składają się cztery rozdziały, w których próbowano zarysować rodowód historyczny regionu wielkopolskiego jako kolebki państwa polskiego i scharakteryzować tożsamość regionalną Wielkopolski, a także przedstawić zasadnicze zręby idei wielkopolskiej pracy organicznej oraz wskazać na swoistość etosu regionalnego Wielkopolan.
W pierwszym rozdziale odniesiono się do genezy regionu wielkopolskiego – także jako miejsca narodzin państwowości polskiej (kolebka państwa polskiego). Omówiono zasięg terytorialny Wielkopolski oraz dramatyczną zmianę sytuacji regionu i jego mieszkańców w okresie porozbiorowym. Wskazano również na charakterystyczne społeczno-kulturowe i gospodarcze odmienności między zachodnią i wschodnią Polską.
Rozdział drugi natomiast poświęcono tożsamości regionu wielkopolskiego. Przedstawiono jego oblicze historyczno-kulturowe, w tym zróżnicowanie etnograficzne i społeczno-kulturowe oraz charakterystyczny wielkopolski regionalizm językowy.
Na zawartość rozdziału trzeciego składają się rozważania ogniskujące się na idei wielkopolskiej pracy organicznej. Omówiono jej założenia i praktykę w warunkach zaboru pruskiego oraz próby kontynuacji idei pracy organicznej po odzyskaniu niepodległości, w okresie międzywojennym. Zwrócono uwagę na pojęcie harmonijnej współpracy społeczeństwa i kształtowanie postaw proorganicznych wśród żywiołu polskiego oraz negatywne – z punktu widzenia polskiego interesu państwowego i narodowego – zjawisko partyjniactwa.
W rozdziale czwartym zastanawiano się nad problematyką etosu regionalnego Wielkopolan. Do zarysowania jego obrazu wykorzystano głównie dwie idee (charakterystyczne dla Polski przełomu XIX/XX wieku), a mianowicie idee dzielnicowości Polski i separatyzmu dzielnicowego. Rozdział kończy się próbą przedstawienia cech charakterystycznych etosu Wielkopolan .

ISBN

978-83-65697-60-8 /druk/
978-83-65697-61-5 /e-book/

cena – 56,00 zł

Redakcja
Katarzyna Chałubińska-Jentkiewicz
Ksenia Kakareko
Jacek Sobczak

Publikacja Biblioteki i archiwa na jednolitym rynku cyfrowym powstała
we współpracy z Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym

Spis treści

Rafał T. Prinke, Krzysztof Wisłocki
Cyfryzacja bibliotek: początki i teraźniejszość . 7
Grzegorz Gmiterek
Biblioteka w środowisku społecznościowego internetu
i interaktywnych technologii (w 2017 r.) . 27
Marek Konstankiewicz
Status prawny narodowego zasobu archiwalnego . 45
Katarzyna Chałubińska-Jentkiewicz
Depozyt filmowy jako realizacja interesu publicznego w kinematografii 57
Aneta Januszko-Szakiel
Długoterminowa archiwizacja polskich zasobów cyfrowych
w teorii i praktyce . 75
Jacek Sobczak
Otwarte zasoby. Miraże wolności wobec gorsetu prawa . 101
Ksenia Kakareko
Biblioteki wobec restytucji dóbr kultury. Wyzwania i dylematy . 131
Katarzyna Błeszyńska
Wynagrodzenie z tytułu użyczania utworów przez biblioteki publiczne 169

Michał Urbańczyk
Tomasz Jefferson jako duchowy ojciec Biblioteki Kongresu USA . 187
Paweł Trojanek
Problemy podatkowe w funkcjonowaniu bibliotek i archiwów . 201
Robert Kaczmarczyk
Czy działalność bibliotek i archiwów podlega kontroli? . 223
Paweł Janicki
Biblioteki w Szwecji . 239

ISBN

• 978-83-65697-66-0 – ISBN druk
• 978-83-65697-67-7 – ISBN e-book – publikacja elektroniczna tylko do ściągnięcia
• cena – 59,00 zł
• plik demo /kliknij/ Il conflitto nella lingua Demo

Il volume che presentiamo ai lettori tiene conto della complessità del fenomeno del conflitto e, nonostante le sfumature negative presenti nell’accezione comune del termine, mira a dimostrare la sua utilità come chiave di lettura di fenomeni di varia natura, come strumento per scoprire le variegate dicotomie della contemporaneità: il vecchio e il nuovo, il digitale e l’analogico, la tradizione e l’innovazione. La presente monografia dà spazio alle analisi del fenomeno in ottica interdisciplinare, raggruppate intorno a tre argomenti dominanti: la lingua, l’insegnamento e la letteratura, in cui il conflitto non viene percepito esclusivamente come una forza distruttrice, ma piuttosto come opportunità per nuove interpretazioni e riflessioni.

I curatori:

Elżbieta Jamrozik – linguista, italianista, professore presso l’Università di Varsavia. È co-autrice del Grande dizionario italiano-polacco (Wiedza Powszechna) ed altre opere lessicografiche e studi sulle lingue romanze. I suoi interessi vertono anche sulla storia dell’insegnamento dell’italiano in Polonia e dei contatti linguistici italo-polacchi. È socia corrispondente straniera dell’Accademia della Crusca. Collabora con l’Università SWPS dal 2010.

Roman Sosnowski – italianista, formatosi sotto la guida di Stanisław Widłak, insegna Storia della lingua italiana all’Università Jagellonica di Cracovia. È autore, tra l’altro, dei volumi Origini della lingua dell’economia in Italia (Milano 2006) e Deissi spaziale nei testi teatrali italiani del XVI secolo (Kraków 2010) nonché co-autore di dizionari e manuali per lo studio dell’italiano. Tra i suoi principali interessi scientifici: storia delle lingue speciali dell’italiano, filologia dei testi di medicina e di economia, lingua letteraria contemporanea e le pratiche traduttive italiano-polacco.

Kamila Miłkowska-Samul – ricercatrice in linguistica italiana all’Università SWPS di Varsavia (SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny). Svolge l’attività didattica nell’ambito della linguistica italiana e generale, è responsabile del corso di laurea triennale in italianistica presso l’Università SWPS. I suoi interessi di ricerca spaziano dalla sociolinguistica e pragmatica alla retorica, con particolare attenzione alla cortesia linguistica e al discorso politico.

Ryszard Kowalczyk

tom 1

WIELKOPOLSKA JAKO REGION HISTORYCZNO-KULTUROWY

W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ, LITERATURY I POGLĄDÓW XIX/XX WIEKU

stron 517

cena tomów 1,2,4,5,6,7 – 59 zł

ISBN 978-83-65697-00-4 /druk/

ISBN 978-83-65697-01-1 /e-book/

Spis treści

WSTĘP. 11

ROZDZIAŁ I 14

RODOWÓD HISTORYCZNY REGIONU POLSKIEGO.. 14

1.1. Region w ramach kształtującego się terytorium państwa polskiego. 14

1.1.1. Historyczne podwaliny kształtowania się regionów w Europie. 14

1.1.2. Przedpaństwowe formy organizacji społecznej na ziemiach polskich   23

1.1.3. Struktura plemienno-terytorialna kształtującego się państwa polskiego   28

1.1.4. Tendencje rozwoju państwowości polskiej  a kwestia regionalna. 40

1.2. Struktury terytorialne historycznego regionu. 50

1.2.1. Opole jako tradycyjna jednostka współżycia społecznego w regionie   50

1.2.2. Struktury terytorialne regionu a kultury regionalne. 60

1.3. Region wielkopolski w ramach Rzeczypospolitej 62

1.4. Społeczno-kulturowe i gospodarcze odmienności między zachodnią i wschodnią Polską  67

1.5. Cechy charakterystyczne narodowości polskiej i jej przeobrażenia. 80

1.6. Cechy charakterystyczne szlachty wielkopolskiej 83

ROZDZIAŁ II 90

WSPÓŁCZESNE POJĘCIE REGIONU.. 90

2.1. Definicje ogólne regionu. 90

2.2. Typologia regionu. 93

2.3. Interdyscyplinarne ujęcia regionu. 101

2.4. Tożsamość regionu i tożsamość regionalna mieszkańców.. 113

2.5. Region i regionalizm – asocjacje. 115

ROZDZIAŁ III 119

WIELKOPOLSKA JAKO REGION HISTORYCZNO-KULTUROWY. 119

3.1. Historyczno-kulturowe oblicze regionu wielkopolskiego. 119

3.2. Kolonizacja Wielkopolski 125

3.3. Mniejszości narodowo-etniczne i religijne  w Wielkopolsce. 132

3.3.1. Mniejszość żydowska. 133

3.3.2. Mniejszość niemiecka. 145

3.4. Cechy i objawy antagonizmu w stosunku do obcych. 151

3.5. Tradycja antyżydowska w Polsce. 155

3.6. Tożsamość społeczno-kulturowa Wielkopolski 168

ROZDZIAŁ IV.. 172

WIELKOPOLSKA JAKO REGION ZRÓŻNICOWANY. 172

4.1. Terytorialny i społeczno-gospodarczy wymiar regionu wielkopolskiego   172

4.2. Zróżnicowanie regionu wielkopolskiego. 203

4.2.1. Zróżnicowanie gospodarcze. 205

4.2.2. Zróżnicowanie etnograficzne i społeczno-kulturowe. 206

4.2.2.1. Wielkopolski regionalizm językowy. 217

4.2.2.1.1. Wielkopolski regionalizm językowy  w twórczości Romana Wilkanowicza (1886-1933)  i Mariana Turwida (1905-1987). 222

4.2.2.2. Geografia prasowo-wydawnicza współczesnej Wielkopolski 225

4.2.3. Zróżnicowanie przestrzenno-osadnicze. 231

4.2.3.1. Współczesne województwo wielkopolskie według podgregionów    233

4.2.3.1.1. Charakterystyka demograficzna i terytorialna. 233

4.2.3.1.2. Podział województwa według podregionów.. 241

4.2.3.1.2.1. Podregion kaliski (PL416). 255

4.2.3.1.2.2. Podregion leszczyński 269

4.2.3.1.2.3. Podregion pilski 277

4.2.3.1.2.4. Podregion poznański 282

4.2.3.1.2.5. Podregion miasto Poznań. 287

4.2.4. „Beocja wielkopolska”. 292

4.2.4.1. Reminiscencje historyczne. 292

4.2.4.2. Spostrzeżenia współczesne. 312

SPIS MAP I TABEL. 318

SPIS MAP. 318

SPIS TABEL. 320

WYKAZ ŹRÓDEŁ I LITERATURY. 326

A. ŹRÓDŁA.. 326

B. LITERATURA.. 349

INDEKS MIEJSCOWOŚCI 389

Babiak
Babimost
Bagno
Bałdowice
Bamberg
Baranowo
Baranów
Barcin
Belwitz
Biała
Biała Podlaska
Białośliwie
Białystok
Biedrusko
Bielsko Biała
Bledzewo
Blizanów
Błaszki
Bnin
Bojanowo
Bolechowo
Bolesławiec
Bonin
Borek Wlkp.
Bralin
Brenno
Brójce
Brudzew
Brudzewo
Brzeziny
Buczek
Buczek Mały
Buczek Wielki
Budzyń
Budzyń
Buk
Bukowica
Bukowiec Górny
Byczyna
Bydgoszcz
Byszew

Ceków Kolonia
Chełm
Chełmce
Chlewiska
Chludowo
Chocz
Chodów
Chodzież
Chojęcin
Chojnica
Chojnik
Chrustowo
Chrzypsko Wielkie
Chumiątki
Chwalim
Chwałkowo
Chyby
Ciechanów
Cieszyn
Ciołkowo
Ciosaniec
Czajków
Czarnków
Czempiń
Czerlejno
Czermin
Czerniejewo
Czerwień
Czerwonak
Czesławice
Czestram
Częstochowa
Człopa
Człuchów

Darnowiec
Dąbie
Dębiec
Długie Nowe
Dobra
Dobrzec
Dobrzyca
Dolsk
Domachowo
Domasławek
Domasłów
Dominice
Dominowo
Dopiewo
Doruchów
Drawsko
Drezdenko
Droniki
Droszki
Drożdżyce
Duszniki
Dzidno

Elbląg

Fordon
Frankfurt nad Menem
Frużów

Garbary
Gąsawa
Gdańsk
Giecz
Gizałki
Gniewkowo
Gniezno
Godziesze Wielkie
Gola
Golina
Gołanice
Gołańcz
Gołuchów
Gopło
Gorzów Wlkp.
Gostyń
Góra
Górczyn
Grabianowo
Grabowiec
Grabów nad Prosną
Granowo
Grodziec
Grodzisk Wlkp.
Grotniki
Grzegorzew

Hetmanów
Holendry

Inowrocław

Jabłkowo
Jabłonna
Janisławice
Jaraczewo
Jarocin
Jaromierz Nowy
Jaromierz Stary
Jastrowie
Jelenia Góra
Jemielno
Jesiona
Jezierzyce Kościelne
Jeżyce
Jutrosin

Kaczkowo
Kaczory
Kalisz
Kałkowskie
Kamieniec
Kamień Krajeński
Kargowa
Karzec
Katowice
Kawęczyn
Kazimierz Biskupi
Kaźmierz
Kąty Śląskie
Kcynia
Kępno
Kielce
Kijów
Kiszkowo
Kleczew
Kleszczewo
Kłecko
Kłodawa
Kobyla Góra
Kobylanka
Kobylin
Kobylniki
Kocina
Kołaczkowo
Koło
Komorniki
Konin
Konradów
Konstantynopol
Kopanica
Kopanina
Kostrzyn nad Wartą
Koszalin
Kościan
Kościelec
Kościelna Wieś
Kotlin
Kotowskie
Kowalewko
Koza Wielka
Koźmin Wlkp.
Koźminek
Kórnik
Krajenka
Kraków
Kramsk
Kramsko Stare
Kraszewice
Krobia
Krosno
Krotoszyn
Kruszwica
Krzemieniewo
Krzycko Małe
Krzycko Nowe
Krzycko Wielkie
Krzykosy
Krzymów
Krzywiń
Krzyż Wlkp.
Krzyżowniki
Książ Wlkp.
Kuczyna
Kuczynka
Kuślin
Kuźnica Grabowska
Kuźnica Kącka
Kwilcz

Lądek
Lechlin
Legnica
Leszno
Lipka
Lipno
Lipowice
Lisków
Lubasz
Lubicz
Lubiń Mały
Lubiń Wielki
Lublin
Luboń
Lubusza
Lwów
Lwówek

Łagiewniki
Łekno
Łęka Opatowska
Łobżenica
Łomża
Łódź
Łubowo
Łupice

Maciejewo
Malanów
Marcinki
Margonin
Marjak
Mąkoszyce
Miasteczko
Miasteczko Krajeńskie
Miastko
Miechów
Miedzichowo
Miejska Górka
Mieleszyn
Mieścisko
Międzychód
Międzyrzecz
Miękowo
Mikstat
Milicz
Miłosław
Mirosławiec
Mnichowice
Mogilno
Mosina
Motylewo
Mściszewo
Murowana Goślina
Mycielin

Nakło
Naramowice
Nekla
Niechanowo
Niechlów
Niechłód
Nietomyśl
Niwki Książęce
Nosale
Nowawieś Książęca
Nowe Miasto nad Wartą
Nowe Skalmierzyce
Nowemiasto
Nowy Sącz
Nowy Tomyśl
Nowydwór

Objezierze
Oborniki
Obra Stara
Obrzycko
Ocieszyn
Odolanów
Okonek
Olszówka
Olsztyn
Opalenica
Opatówek
Opok
Opole
Orchowo
Organki
Osieczna
Osiek Mały
Ostrołęka
Ostroróg
Ostrowite
Ostrów Wlkp.
Ostrzeszów
Oszta

Paryż
Pawłowice
Pawłów
Perzów
Pępowo
Piaski
Piątkowo
Piekary
Pijanowice
Piła
Piotrków Trybunalski
Pisarzowice
Pleszew
Płock
Pniewy
Pobiedziska
Podmokle Małe
Podmokle Wielkie
Pogorzela
Połajewo
Poniec
Posadowo
Potarzyca
Potrzebowo
Powidz
Poznań
Proszów
Przebędowo
Przedecz
Przemęt
Przemyśl
Przybranowo
Przybysław
Przygodzice
Przykona
Przytoczna
Pudliszki
Puszczykowo
Pyzdry

Radom
Rakoniewice
Raszków
Rataje
Rawicz
Rębowo
Rogalin
Rogoźno
Rojewo
Rojęczyn
Rokietnica
Rostarzewo
Rozdrażew
Rożnowo
Róża
Rudna
Rybaki
Rybin
Rychtal
Rychwał
Ryczywół
Rydzyna
Rynarzewo
Rzeszów
Rzgów

Sadogóra
Sady
San
Santok
Sarnowa
Sądzia
Sępólno Krajeńskie
Siedlce
Siedlec
Sieniawa
Sieradz
Sieraków
Sieroszewice
Sikorzyn
Skierniewice
Skoki
Skoroszów
Skorzewo
Skórka
Skulsk
Skwierzyna
Słupca
Słupia pod Bralinem
Słupsk
Służewo
Sobota
Sokolniki
Solec
Sompolno
Sośnie
Spokojna
Stara Krobia
Stare Miasto
Stawiszyn
Stęszew
Stobno
Stöckelheide
Stogniewice
Strzałkowo
Strzelno
Strzeszyn
Strzeszyno
Suchy Las
Sulejowo
Sulmierzyce
Sułkowice
Suwałki
Swadzim
Swarzędz
Syców
Szamocin
Szamotuły
Szczecin
Szczytniki
Szczytno
Szklarka
Szlichtyngowa
Szubin
Szydłowo
Szymankowo

Ślesin
Śmigiel
Śrem
Środa Wlkp.
Świerczewo
Święciechowa
Świętno
Świnice Warckie

Tabor Mały
Tabor Wielki
Tarnobrzeg
Tarnowo
Tarnowo Podgórne
Tarnów
Tarnówka
Toruń
Trębaczów
Trzcianka
Trzcinica
Trzebosz
Trzemeszno
Tuczno
Tuliszków
Turek
Turkowy

Uchorowo
Ujskie Olędry
Ujście
Ujście Nowe
Ujście Stare
Uniejów
Uścikowo

Wałbrzych
Wałcz
Wapienno
Wapno
Wargowo
Warszawa
Wągrowiec
Wąsosz
Wiedeń
Wieleń
Wielichowo
Wielkawieś
Wieruszów
Wierzbinek
Wijewo
Wilcza
Wilczyn
Wilda
Wilkowyja
Wilno
Winiary
Wiślica
Witkowo
Witowiczki
Władysławów
Włocławek
Włostno Małe
Włostno Wielkie
Włoszakowice
Wodziczna
Wojczyn
Wojnowo
Wolsztyn
Wrocław
Wronczyn
Wronki
Września
Wschowa
Wymystowo
Wyrzysk
Wysoka

Zaborowiec
Zagórów
Zakrzewo
Zamość
Zaniemyśl
Zbarzewo
Zbąszyń
Zbyczyna
Zduny
Zelgniewo
Zgorzelec
Zielątkowo
Zielona Góra
Ziemlin
Ziółkno
Złotniki
Złotów

Żelazków
Żerkowo
Żerków
Żnin
Żukowo
Żychlewo
Żytniewo

tom 2

REGIONALIZM WIELKOPOLSKI – IDEA, PRZEJAWY SPOŁECZNO-ORGANIZACYJNE, PREKURSORZY

W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ, LITERATURY I POGLĄDÓW XIX/XX WIEKU

stron 388

978-83-65697-02-8 /druk/

978-83-65697-03-5 /e-book/

Spis treści

WSTĘP. 11

ROZDZIAŁ I 13

IDEA REGIONALIZMU WIELKOPOLSKIEGO ORAZ ŚRODKI JEGO WYRAZU I PRZENOSZENIA   13

1.1. Pojęcie regionalizmu. 13

1.1.1. Interdyscyplinarne oblicze regionalizmu. 13

1.1.2. Regionalizm jako zjawisko społeczne. 20

1.1.3. Tożsamość i świadomość regionalna. 32

1.1.4. Społeczno-kulturalny ruch regionalistyczny. 57

1.1.5. Geneza i przeobrażenia regionalizmu w Polsce. 62

1.2. Idea regionalizmu wielkopolskiego i jej współczesne uwarunkowania  86

1.3. Rozwój bibliotek, księgarni oraz działalności drukarskiej i prasowo-wydawniczej, wspierającej idee regionalizmu wielkopolskiego. 106

1.4. Rola i zadania pisarzy i dziennikarzy według Bronisława Ferdynanda Trentowskiego (1808-1869)  123

ROZDZIAŁ II 126

PRZEJAWY SPOŁECZNO-ORGANIZACYJNE REGIONALIZMU WIELKOPOLSKIEGO   126

2.1. Kształtowanie się regionalizmu wielkopolskiego i jego podłoże społeczno-organizacyjne   126

2.2. Osobowy wyraz regionalizmu wielkopolskiego. 129

2.3. Życie ludu, obyczaje i zwyczaje oraz postawy  i zachowania społeczne – jako szczególny przedmiot zainteresowania regionalizmu wielkopolskiego. 138

2.4. Wielkopolski regionalizm językowy i jego przejawy. 146

2.5. Fundacyjny i stowarzyszeniowy wymiar organizacyjny regionalizmu wielkopolskiego   154

2.5.1. Działalność w sferze społeczno-gospodarczej 158

2.5.2. Działalność w sferze edukacyjnej i społeczno-kulturalnej 170

ROZDZIAŁ III 182

PREKURSORZY REGIONALIZMU WIELKOPOLSKIEGO.. 182

3.1. Franciszek Morawski (1783-1861). 183

3.2. Józef Łukaszewicz (1797-1873). 186

3.3. Jędrzej Moraczewski (1802-1855). 189

3.4. Ryszard Wincenty Berwiński (1819-1879). 193

3.5. Ewaryst Estkowski (1820-1856). 199

3.6. Kazimierz Jarochowski (1828-1888). 207

3.7. Wawrzyniec Engeström (1829-1910). 211

3.8. Edmund Callier (1833-1893). 213

3.9. Józef Chociszewski (1837-1914). 215

3.10. Stanisław Karwowski (1848-1917). 218

3.11. Jan Karol Maćkowski (1865-1915). 220

3.12. ks. Stanisław D. Kozierowski (1874-1949). 222

WYKAZ ŹRÓDEŁ I LITERATURY. 225

A. ŹRÓDŁA.. 225

B. LITERATURA.. 258

INDEKS MIEJSCOWOŚCI 307

Babin (wieś pod Lublinem)
Baszków
Berlin
Bobrujsk
Bolewice
Borzęciczki
Bydgoszcz

Ceradz Kościelny
Chełmno
Chełst
Chodzież
Czacz
Czerniejewo
Czerwona Wieś

Dębno
Dłusk
Dolsk
Drzązgowo
Dusina
Działyń

Gdańsk
Głubczyce
Gniezno
Gola
Gostyń
Grodzisk Wlkp.
Gryżyna

Halle

Inowrocław

Jabłówka
Jankowice
Jutrosin

Kalisz
Kijów
Kościan
Koźmin Wlkp.
Kórnik
Krajewice
Kraków
Krąplewo
Krotoszyn
Królewiec
Kruszew
Kruszwica
Kurowo (wieś k. miasta Konin)

Leszno
Lubinia
Lubiń
Lubonia
Lubostroń
Lwów

Małe Sokolniki
Mielno
Mikstat
Miłosław
Mogilno

Niechanowo
Nowa Wieś
Nowy Tomyśl

Opalenica
Opatów
Ostrów Wlkp.
Ostrzeszów

Paryż
Pawłowice
Pleszew
Pniewy
Posadowo
Poznań
Przemyśl
Pudliszki

Rawicz
Rogalin
Rogoźno
Runowo

Samostrzel
Siemianice
Skórzewo
Smogulec
Szamotuły
Szlichtyngowa

Śliwniki
Śmigiel
Śrem
Środa Wlkp.
Świecie

Targoszyce
Toruń
Trzemeszno
Turew

Warszawa
Wełna
Wilno
Winna Góra
Wisłoujście
Wojciechowo
Wojnowice
Wolsztyn
Wrocław
Wronki
Wroniawy
Września
Wschowa

Zbąszyń
Zochcin

Żagań
Żołądowo
Żołędowo

tom 3

REGIONALIZM WIELKOPOLSKI – PRZEJAWY SPOŁECZNO-KULTURALNE, POLITYCZNE I GOSPODARCZE, LUMINARZE W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ, LITERATURY I POGLĄDÓW XIX/XX WIEKU

stron 166

cena 39 zł

ISBN 978-83-65697-16-5 /druk/

ISBN 978-83-65697-17-2 /e-book/

Spis treści

WSTĘP. 9

ROZDZIAŁ I 11

PRACA ORGANICZNA JAKO ZBIOROWY PRZEJAW REGIONALIZMU WIELKOPOLSKIEGO   11

1.1. Praca organiczna i regionalizm gospodarczy. 11

1.2. Założenia pracy organicznej w warunkach zaborów.. 14

1.3. Pseudo praca organiczna. 17

1.4. Idea pracy organicznej w zaborze pruskim.. 19

1.5. Harmonijna współpraca społeczeństwa istotą pracy organicznej 25

1.6. Pracy organiczna jako postawa indywiduum i właściwość życia społecznego   28

ROZDZIAŁ II 33

POLITYCZNE ASPEKTY PRACY ORGANICZNEJ I REGIONALIZMU WIELKOPOLSKIEGO   33

2.1. Swoista apolityczność pracy organicznej a partyjniactwo. 33

2.2. Istota i konsekwencje partyjniactwa. 40

2.3. Tradycja partyjniactwa w Polsce. 49

2.4. Dziennikarze a partyjniactwo. 52

ROZDZIAŁ III 58

SPOŁECZNO-KULTURALNE I GOSPODARCZE NASTĘPSTWA PRACY ORGANICZNEJ I REGIONALIZMU WIELKOPOLSKIEGO.. 58

3.1. Patriotyzm regionalny owocem pracy organicznej 58

3.1.1. Wielkopolski patriotyzm.. 59

3.2. Wzmożony ruch prasowo-wydawniczy i literacki następstwem pracy organicznej 74

3.3. Praca organiczna a regionalizm gospodarczy. 80

3.4. Stosunek Wielkopolan do czynu zbrojnego. 90

3.5. Wybitni przedstawiciele pracy organicznej i regionalizmu gospodarczego XIX wieku   95

WYKAZ ŹRÓDEŁ I LITERATURY. 104

A. ŹRÓDŁA.. 104

B. LITERATURA.. 112

INDEKS MIEJSCOWOŚCI
Babimost
Błociszewo
Bnin
Boguszyn
Bojanowo

Chludowo

Gniezno
Godurów
Gostyń
Grodzisk Wlkp.

Ignacewo

Kalisz
Kościan
Kórnik

Leszno
Lwów

Mała Starołęka
Margonin
Margońska Wieś
Międzyrzecz
Miłosław

Nowe Miasto nad Wartą
Nowy Tomyśl

Paryż
Pleszew
Podgradowice
Pomarzanowice
Poznań

Rakoniewice
Rawicz
Rogalin

Stęszew
Suchy Las
Szamotuły

Śliwniki
Śmigiel

Warszawa
Wolsztyn
Września
Wschowa

Zduny

tom 4

REGIONALIZM WIELKOPOLSKI – ETOS, IDEE, PRASA, DOBRO PUBLICZNE, LUDZIE

W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ, LITERATURY I POGLĄDÓW XIX/XX WIEKU

stron 370

978-83-65697-18-9 – druk

978-83-65697-19-6 – e-book

Spis treści

WSTĘP. 10

ROZDZIAŁ I 13

REGIONALIŚCI WIELKOPOLSCY – ICH ETOS I IDEE NA TLE WARUNKÓW ZABORU PRUSKIEGO I PÓŹNIEJ  13

1.1. Inteligencja, twórcy, literaci, księża, nauczyciele, dziennikarze i opinia publiczna a XIX-wieczny regionalizm wielkopolski 13

1.2. Idea Polski Ludowej 17

1.3. Rola opinii publicznej 20

1.4. Odwaga cywilna i poświęcenie się sprawie narodowej 24

ROZDZIAŁ II 30

REGIONALIZM A ROLA I ZADANIA CZASOPIŚMIENNICTWA REGIONALISTYCZNEGO   30

2.1. Tło ideowo-polityczne czasopiśmiennictwa regionalistycznego XIX/XX wieku   30

2.2. Pielęgnowanie języka polskiego i oświata ludu – zasadnicze zadania czasopiśmiennictwa regionalistycznego XIX/XX wieku. 46

2.3. Podtrzymanie ducha narodowego oraz idei jednej Polski i solidarności narodowej – ważnym zadaniem czasopiśmiennictwa regionalistycznego XIX/XX wieku. 52

2.4. Regionalizm i czasopisma regionalistyczne szkołą narodową. 56

ROZDZIAŁ III 60

REGIONALIZM WIELKOPOLSKI A DOBRO PUBLICZNE, KWESTIA WŁOŚCIAŃSKA I WOLNOŚĆ NARODU   60

3.1. Zróżnicowanie źródeł ideowych i praktyki regionalizmu wielkopolskiego   60

3.2. Regionalizm wielkopolski a dobro publiczne. 63

3.2.1. Niematerialne czynniki rozwoju regionu jako dobro publiczne. 63

3.2.2. Dobro publiczne i jego obrońcy. 68

3.3. Regionalizm wielkopolski a kwestia włościańska. 73

3.3.1. Kwestia włościańska sprawą publiczną. 73

3.3.2. Wielkopolskie próby rozwiązania kwestii włościańskiej 79

3.3.3. Między uwłaszczeniem a uobywatelnieniem chłopstwa. 82

3.3.4. Upadek państwa polskiego na tle kwestii włościańskiej 85

3.3.5. Reminiscencje upadku państwa polskiego a duch narodowy. 88

3.4. Regionalizm wielkopolski a wolność narodu. 97

ROZDZIAŁ IV.. 101

POSTAWY I ZACHOWANIE LUDZI A REGIONALIZM WIELKOPOLSKI XIX WIEKU.. 101

4.1. Przywary polskie. 103

4.2. Wielkopolanie a kwestia szlachecka. 119

4.3. Wielkopolanie a krytyka publiczna oraz jej zadania, cele i ograniczenia  126

ROZDZIAŁ V.. 133

IDEA XIX-WIECZNEGO MESJANIZMU NARODOWEGO A REGIONALIZM WIELKOPOLSKI 133

5.1. Idea i zasady mesjanizmu narodowego. 133

5.2. Przedstawiciele mesjanizmu narodowego. 142

5.2.1. Józef Maria Hoene-Wroński (1776-1853). 142

5.2.2. Andrzej Towiański (1799-1878). 148

5.2.3. Bronisław Ferdynand Trentowski (1808-1869). 152

5.2.4. August Cieszkowski (1814-1894). 159

5.3. Nowe oblicze mesjanizmu narodowego w warunkach niepodległej Polski 166

ROZDZIAŁ VI 169

REGIONALIZM WIELKOPOLSKI  W ODRODZONEJ POLSCE I PÓŹNIEJ. 169

6.1. Etos regionalny Wielkopolan w II Rzeczypospolitej  i później 169

6.1.1. Uwagi wstępne. 169

6.1.2. Etos Wielkopolan na tle idei dzielnicowości Polski i separatyzmu dzielnicowego   172

6.1.2.1. Historyczne źródła dzielnicowości 172

6.1.2.2. Etos regionalny a idea dzielnicowości 174

6.1.2.3. Etos regionalny a powstanie wielkopolskie 1918/1919. 184

6.1.2.4. Polityczne i ekonomiczne aspekty dzielnicowości 194

6.1.2.5. Etos regionalny a zmaganie się z naporem germańskim.. 202

6.1.2.6. Dzielnicowość a praktyka administracji państwowej 206

6.1.2.7. Dzielnicowość a idea regionalizmu. 211

6.1.3. Cechy charakterystyczne etosu Wielkopolanina. 216

6.2. Regionalizm wielkopolski i regionaliści  w warunkach II Rzeczypospolitej 221

6.3. Współcześni regionaliści wielkopolscy. 231

WYKAZ ŹRÓDEŁ I LITERATURY. 250

A. ŹRÓDŁA.. 250

B. LITERATURA.. 268

INDEKS MIEJSCOWOŚCI
Berlin
Bieżuń

Chodzież
Czempiń
Częstochowa

Damasławek
Domachowo
Dzierawa

Fryburg

Gniezno
Gołańcz
Gostyń

Heildelberg
Humań

Jarocin
Jena

Kaczanowo
Kalisz
Kamieniec Podolski
Kąkolewo
Kcynia
Kępno
Kijów
Kłodawa
Koło
Konin
Kopanica
Kosowo
Kościan
Kórnik
Kraków
Krobia
Krotoszyn
Królewiec
Krzycko Małe
Książ Wlkp.

Leszno
Lisków
Lubiń
Luboń
Lwów
Lwówek

Merecz
Miejska Górka
Miłosław
Mohelow Podolski
Monachium

Neuilly-sur-Seine
Nowy Tomyśl

Obłaczkowo
Odessa
Opalenica
Opole
Ostrów Wlkp.
Ostrzeszów

Paryż
Pelplin
Piła
Pleszew
Połonne
Poznań

Rataje
Rawicz
Rogoźno
Rynarzewo

Samborz
Siemiatycze
Sieraków
Słupca
Sompolno
Stary Gostyń
Sulmierzyce
Swarzędz
Szamotuły
Szepetówka
Szubin

Środa Wlkp.

Targowica
Tarnopol
Toruń
Trzcianka
Turek
Tursko

Warszawa
Wągrowiec
Wieruszów
Wierzenica
Wilno
Włoszakowice
Wolsztyn
Wronki
Września
Wyrzeka

Zakrzewo
Zaniemyśl
Zbąszyń
Zdziechowa
Zegrze
Złotów
Zmerywka

Żabikowo
Żytomierz

tom 5

WIELKOPOLSKIE TRADYCJE CZASOPIŚMIENNICTWA REGIONALISTYCZNEGO DO 1939 ROKU

W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ, LITERATURY I POGLĄDÓW XIX/XX WIEKU

stron 324

978-83-65697-20-2 /druk/

978-83-65697-21-9 /e-book/

Spis treści

WSTĘP. 11

ROZDZIAŁ I 13

WIELKOPOLSKIE CZASOPIŚMIENNICTWO REGIONALISTYCZNE W OKRESIE ZABORU PRUSKIEGO   13

1.1. Uwagi wstępne. 13

1.2. Zadania czasopism regionalistycznych okresu zaboru pruskiego. 18

1.2.1. Ogólne zadania prasy w dziedzinie oświaty  i wychowania narodowego   18

1.2.2. Pielęgnowanie języka polskiego i oświata ludu. 22

1.2.3. Podtrzymanie ducha narodowego oraz idei jednej Polski i solidarności narodowej 26

1.3. Niektóre wady czasopiśmiennictwa polskiego. 29

1.4. Istota i rola krytyki na łamach prasy. 34

1.5. Przykładowe tytuły o pierwiastkach regionalistycznych okresu zaboru pruskiego   37

1.5.1. „Pismo Miesięczne Prus-Południowych” (1802-1806). 38

1.5.2. „Dziennik Departamentu Kaliskiego” (1808-1815). 40

1.5.3. „Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego” (1815-1865). 42

1.5.4. „Oeffentlicher Anzeiger – Publiczny Donosiciel” (1821-1876). 44

1.5.5. „Weteran Poznański” (1825). 45

1.5.6. „Przyjaciel Ludu” (1834-1849). 47

1.5.7. „Archiwum Teologiczne” (1836-1837). 53

1.5.8. „Przewodnik Rolniczo-Przemysłowy” (1836-1845). 54

1.5.9. „Gazeta Kościelna” (1843-1849). 56

1.5.10. „Przegląd Poznański” (1845-1865, 1894-1896). 58

1.5.11. „Gazeta Polska” (1848-1850). 62

1.5.12. „Wiarus” (1849-1850). 66

1.5.13. „Tygodnik Poznański. Pismo Naukowo-Literackie” (1862-1863). 69

1.5.14. „Przegląd Wielkopolski, Historyczny i Literacki” (1867-1868, 1869)  71

1.5.15. „Tygodnik Wielkopolski” (1871-1874). 74

1.5.16. „Wiarus” (1873-1875). 76

1.5.17. „Kórniczanin” (1875). 78

1.5.18. „Dom Polski” (1888-1890). 81

1.5.19. „Przegląd Poznański” (1894-1896). 82

1.5.20. „Bocian z nad Gopła, Wisły, Warty i Odry” (1901), „Komar” (1902-1906)  86

1.5.21. „Śpiewak. Miesięcznik literacko-muzyczny” (1907-1914). 88

1.5.22. „Unitas. Miesięcznik Kościelny” (1909-1914). 89

1.5.21. Czasopisma Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego. 93

ROZDZIAŁ II 97

WIELKOPOLSKIE CZASOPIŚMIENNICTWO REGIONALISTYCZNE W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM    97

2.1. Uwagi ogólne. 97

2.2. Uwarunkowania prawne działalności prasowej 100

2.3. Czasopisma społeczno-kulturalne. 106

2.3.1. „Kronika Miasta Poznania” (1923-1939). 106

2.3.2. „Ziemia Gostyńska” (1926) i „Kronika Gostyńska” (1928-1939). 111

2.3.3. „Ziemia Kaliska” (1930-1932). 117

2.3.4. „Wici Wielkopolskie” (1931-1937). 119

2.3.5. „Ziemia Leszczyńska” (1932-1937). 123

2.3.6. „Przegląd Wielkopolski” (1939). 125

ROZDZIAŁ III 128

WIELKOPOLSKIE CZASOPIŚMIENNICTWO REGIONALISTYCZNE W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM O CHARAKTERZE ŚRODOWISKOWYM… 128

3.1. Czasopisma środowiskowe o charakterze regionalistycznym XIX/XX wieku   128

3.1.1. Środowisko leśników i myśliwych. 129

3.1.2. Środowisko dzieci i młodzieży. 131

3.1.3. Środowisko bartników (pszczelarzy). 140

3.1.4. Środowisko nauczycieli, działaczy oświatowych  i urzędników.. 141

3.1.5. Środowisko powstańców wielkopolskich 1918-1919, inwalidów wojennych i żołnierzy  149

3.1.6. Środowisko organizacji harcerskich, młodzieżowych, sokolich i strzeleckich   160

3.1.7. Środowisko organizacji kościelnych. 169

3.1.8. Środowisko ziemian oraz rolników i organizacji rolniczych. 175

3.1.9. Środowisko literacko-poetyckie. 177

3.1.10. Środowisko absolwentów szkół 179

3.1.11. Środowisko organizacji kobiecych. 180

3.1.12. Środowisko organizacji sportowych. 183

3.2. Czasopisma wyspecjalizowane. 183

3.3. Wydawnictwa okolicznościowe (księgi pamiątkowe, sprawozdania, jednodniówki) i ich poprzednicy z przełomu XIX/XX wieku. 188

WYKAZ ŹRÓDEŁ I LITERATURY. 193

A. ŹRÓDŁA.. 193

B. LITERATURA.. 230

INDEKS MIEJSCOWOŚCI 256

Berlin
Bnin
Bojanowo
Buk
Bydgoszcz

Chełmno
Chobienice
Chodzież
Czarnków

Dalki

Gdańsk
Gniezno
Gołuchów
Gostyń
Grabonóg
Grudziądz

Inowrocław

Jarocin
Jurkowo

Kalisz
Kępno
Kijów
Koło
Konin
Kosowo
Kościan
Koźmin Wlkp.
Kórnik
Kraków
Krotoszyn
Książ Wlkp.

Lechlin
Leszno
Lewice
Lwów
Lwówek

Międzychód
Miłosław
Mogilno
Mosina

Nakło
Niegolewo
Nowa Wieś
Nowy Tomyśl

Opalenica
Osieczna
Ostroróg
Ostrów Wlkp.
Ostrzeszów
Otorowo

Paryż
Pętkowo
Pleszew
Pniewy
Pobiedziska
Posadowo
Potulice
Poznań
Pyzdry

Radojewo
Rogalin
Rogoźno
Rydzyna

Sokołów
Szamotuły
Szczepice

Śliwniki
Śrem
Środa Wlkp.

Trzemeszno
Turek
Turew

Ujazd

Warszawa
Wągrowiec
Wieleń
Wilno
Winnogóra
Wolsztyn
Wronki
Września
Wyrzysk

Zaniemyśl

Żnin

tom 6

WIELKOPOLSKIE CZASOPISMA REGIONALISTYCZNE PO

II WOJNIE ŚWIATOWEJ W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ, LITERATURY I POGLĄDÓW

stron 366

978-83-65697-22-6 –druk/

978-83-65697-23-3 /e-book/

Spis treści

WSTĘP. 14

ROZDZIAŁ I 17

WARUNKI ROZWOJU CZASOPIŚMIENNICTWA REGIONALISTYCZNEGO I FORMY WYDAWNICTW REGIONALISTYCZNYCH.. 17

1.1. Okoliczności społeczno-polityczne działalności prasowo-wydawniczej 17

1.2. Prawne uwarunkowania działalności prasowej 36

1.3. Wielkopolskie regionalistyczne serie wydawnicze. 39

1.4. Wielkopolskie jednodniówki o cechach regionalistycznych. 50

1.4.1. Jednodniówki szkolne oraz szkolnych komitetów społecznych i stowarzyszeń absolwentów    52

1.4.2. Jednodniówki wydawane przez zakłady pracy, przedsiębiorstwa i spółdzielnie   56

1.4.3. Pisma okazjonalne wydawane przez związki zawodowe, organizacje sportowe i społeczno-środowiskowe   57

1.4.4. Jednodniówki Frontu Jedności Narodu i Rad Narodowych. 59

1.4.5. Stowarzyszeń społeczno-kulturalnych i oświatowych. 61

1.4.6. Szkół wyższych, organizacji studenckich  i młodzieżowych. 64

1.5. Czasopisma Kościoła Rzymskokatolickiego  o cechach regionalistycznych   70

1.6. Typy czasopiśmiennictwa regionalistycznego  w Wielkopolsce. 71

ROZDZIAŁ II 76

CZASOPISMA REGIONALISTYCZNE WYDAWANE PRZEZ RSW „PRASA-KSIĄŻKA-RUCH”  76

2.1.Struktura organizacyjna RSW „Prasa-Książka-Ruch” w Wielkopolsce. 76

2.2. „Głos Wolsztyński” (1954-1971). 78

2.3. „Ziemia Kaliska” (1957-nadal). 80

2.4. „Ziemia Nadnotecka” (1961-1979). 84

2.5. „Południowa Wielkopolska” (1962-1989). 86

2.6. „Ziemia Gnieźnieńska” (1959-1964), „Przemiany” (1964-1965), „Przemiany Ziemi Gnieźnieńskiej” (1965-1994), „Przemiany na Szlaku Piastowskim” (1994-nadal). 88

2.7. „Nurt” (1965-1989). 89

ROZDZIAŁ III 96

CZASOPISMA REGIONALISTYCZNE PAŃSTWOWYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH   96

3.1. Czasopisma muzeów.. 96

3.1.1. „Fontes Archaeologici Posnanienses. Annales Musei Archaeologici Posnaniensis” (1953-nadal)  97

3.1.2. „Studia Muzealne” (1953-nadal). 101

3.1.3. „Leszczyńskie Zeszyty Muzealne” (1988-1990). 103

3.1.4. „Zeszyty Muzealne” (1989-2005), „Konińskie Zeszyty Muzealne” (2006-nadal)  105

3.2. Czasopisma ośrodków naukowo-badawczych. 106

3.2.1. „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej” (1929-1930, 1946-nadal). 106

3.2.2. „Poznańskie Studia Teologiczne” (1972-nadal). 108

3.2.3. „Notatki Przyrodnicze” (1967-1973). 109

3.3. Czasopisma bibliotek publicznych. 109

3.3.1. „Materiały-Informacje. Sprawozdania Regionalnej Izby Pamiątek Oświatowych” (1987-1990)  110

3.4. Czasopisma domów kultury. 111

3.4.1. Pałac Kultury w Poznaniu. 111

3.4.1.1. „Nasza Kronika” (1965-1972). 111

3.4.1.2. „Orientacje” (1973-1990). 112

3.4.2. Periodyki edytowane przez miejskie i powiatowe domy kultury. 113

3.5. Czasopisma ośrodków kultury leśnej 117

3.5.1. „Studia Ośrodka Kultury Leśnej” (1985-1989), „Studia i Materiały Ośrodka Kultury Leśnej” (1990-nadal)  117

3.6. Czasopisma kuratoriów oświaty i wychowania. 119

3.7. Czasopisma organów władzy i administracji państwowej 122

3.7.1. „Kronika Wielkopolski” (1973-nadal). 122

3.7.2. „Kronika Miasta Poznania” (1923-1939, 1945-nadal). 128

3.7.3. „Zapiski Jarocińskie” (1983-nadal). 132

3.7.4. „Wiadomości Kościańskie” (1988-nadal). 134

3.7.5. „Gazeta Wągrowiecka” (1989-1990). 136

ROZDZIAŁ IV.. 138

CZASOPISMA REGIONALISTYCZNE STOWARZYSZEŃ NAUKOWYCH I SPOŁECZNO-KULTURALNYCH   138

4.1. Czasopisma o charakterze naukowym  i popularnonaukowym.. 138

4.1.1. „Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza” (1955-1994)  139

4.1.2. „Rocznik Nadnotecki” (1966-1999). 141

4.1.3. „Rocznik Kaliski” (1968-nadal). 145

4.1.4. „Zeszyty Naukowe Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego” (1972-nadal)  149

4.1.5. „Rocznik Wielkopolski Wschodniej” (1973-1976), „Rocznik Koniński” (1977-1982)  150

4.1.6. „Rocznik Leszczyński” (1977-1989). 153

4.1.7. Czasopisma Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 155

4.2. Czasopisma o charakterze społeczno-kulturalnym.. 162

4.2.1. „Zeszyty Wielkopolskie” (1964-1972). 162

4.2.2. „Biuletyn Informacyjny WTK” (1968-1972)  i „Informator Regionalisty” (1983-1984)  165

4.2.3. „Przegląd Wielkopolski” (1987-nadal). 167

4.2.4. „Pamiętnik Towarzystwa Miłośników Ziemi Kościańskiej” (1972-nadal)  171

4.2.5. „Przyjaciel Ludu” (1986-nadal). 173

4.2.6. „Rogozińskie Zeszyty Historyczne” (1987-2002). 178

4.2.7. „Ziemia Kolska” (1987-1997). 179

4.2.8. „Szkice Koźmińskie” (1988-nadal). 180

4.2.9. Społeczno-kulturalne efemerydy prasowe  i pomysły niezrealizowane z Gostynia, Rawicza  i Szamotuł 181

ROZDZIAŁ V.. 185

CZASOPISMA REGIONALISTYCZNE INNYCH STOWARZYSZEŃ I ORGANIZACJI 185

5.1. „Biuletyn Informacyjny Wielkopolskiego Klubu Filatelistów” (1945-1947), „Filatelista Polski” (1948), „Wielkopolskie Wiadomości Filatelistyczne” (1966-1976, 1994-nadal), 187

5.2. „Oscypek” (1951-1956). 188

5.3. „Zachodni Poradnik Łowiecki” (1960-1973), „Darz Bór” (1973-1980). 189

5.4. „Biuletyn Informacyjny” (1961-1976), „Wielkopolska” (1983-1992). 190

5.5. „Merkury” (1967-nadal). 193

5.6. „Dmuchawiec” (1968-1971). 193

5.7. „Nowy Dzwonek Poranny. Wielotygodnik naukowo-społeczny” (1972-1974)  194

5.8. „Z dziejów ruchu młodzieżowego” (1978-1989). 194

5.9. „Komunikat” (1980-1986), „Biuletyn – Polski Związek Filatelistów. Zarząd Okręgu Kalisz” (1986-1987), „Informator – Kaliski Filatelista” (1988-1992), „Filatelista Kaliski” (1995-nadal)  195

5.10. „Informator Klubowy Święty Gabriel” (1982-nadal). 196

5.11. „Bez przysłony” (1983-1990). 196

5.12. „Szkice Zbąszyńskie” (1984-1989). 199

5.13. „Krajoznawstwo i Turystyka” (1987-2002). 201

ROZDZIAŁ VI 202

CZASOPISMA PATRIOTYCZNEGO RUCHU ODRODZENIA NARODOWEGO.. 202

6.1. Uwagi wstępne. 202

6.2. „Echa Opalenickie” (1983-1989). 205

6.3. „Głos Śremski” (1984-1989). 209

6.4. „Wiadomości Grodziskie” (1986-1989). 210

6.5. „Wiadomości Nowotomyskie” (1986-1989). 213

6.6. „Kórniczanin” (1988-1989). 216

6.7. „Ziemia Szamotulska” (1988-1989). 217

6.8. Uwarunkowania społeczno-polityczne czasopiśmiennictwa regionalistycznego okresu PRL-u   222

ZAKOŃCZENIE. 228

A. ŹRÓDŁA.. 230

B. LITERATURA.. 265

INDEKS MIEJSCOWOŚCI
Bojanowo
Brodnica
Buk
Bydgoszcz
Chodzież
Czarnków
Czerlejno
Damasławek
Dolsk
Drawsko
Duszniki
Elbląg
Gniezno
Gołańcz
Gołuchów
Gostyń
Grodzisk Wlkp.
Gryżyna
Iwno
Jarocin
Jelenia Góra
Kalisz
Katowice
Kaźmierz
Kępno
Kielce
Koło
Konin
Kopaszew
Kostrzyn nad Wartą
Kościan
Koźmin Wlkp.
Koźminek
Kórnik
Kraków
Krobia
Krotoszyn
Krzywiń
Krzyż Wlkp.
Książ Wlkp.
Kuślin
Kuźnica Zbąska
Ląd
Legnica
Leszno
Lubasz
Lwów
Lwówek
Łódź
Mieścisko
Międzychód
Międzyrzec Podlaski
Mosina
Nowy Sącz
Nowy Tomyśl
Oborniki
Obrzycko
Olsztyn
Opalenica
Ostroróg
Ostrów Wlkp.
Ostrzeszów
Piła
Pleszew
Płock
Pniewy
Pobiedziska
Połajewo
Poznań
Przemyśl
Puszczykowo
Rakoniewice
Rawicz
Rogoźno
Rokietnica
Rzeszów
Sandomierz
Skoczów
Skoki
Słupca
Smuszewo
Stęszew
Szamocin
Szamotuły
Szreniawa
Śrem
Środa Wlkp.
Świdnica
Trzcianka
Turek
Ujście
Wapno
Warszawa
Wągrowiec
Wieleń
Wolsztyn
Wronki
Września
Zabrze
Zbąszyń
Zielona Góra

tom 7

CECHA CZASOPISMA REGIONALISTYCZNEGO

ZE ŹRÓDEŁ I TRADYCJI WIELKOPOLSKIEGO CZASOPIŚMIENNICTWA REGIONALISTYCZNEGO XIX/XX WIEKU

stron 453

978-83-65697-24-0 /druk/

978-83-65697-25-7 /e-book/

Spis treści

WSTĘP. 11

ROZDZIAŁ I 13

DEFINIOWANIE CZASOPISMA REGIONALISTYCZNEGO.. 13

1.1. Wprowadzenie. 13

1.2. Idea regionu i regionalizmu. 18

1.3. Idea altruizmu. 26

1.4. Idea patriotyzmu. 33

1.5. Więź emocjonalna z regionem.. 45

1.6. Problemy z pojęciem czasopisma regionalistycznego. 47

1.7. Definicja poprzez kategorię „cechy”. 49

ROZDZIAŁ II 54

SZCZEGÓLNOŚĆ CZASOPISMA REGIONALISTYCZNEGO.. 54

2.1. Zasadnicze obszary tematyczne. 54

2.1.1. Ideowo-polityczne źródła czasopiśmiennictwa regionalistycznego. 57

2.1.2. Historia regionu i metoda badawcza. 69

2.1.2.1. Interpretacja historii regionu. 69

2.1.2.2. Znaczenie i prawda w interpretacji historii regionu. 79

2.1.2.3. Metoda badawcza. 85

2.1.3. Tradycja i kultura regionu. 100

2.1.3.1. Tradycja regionu. 100

2.1.3.2. Kultura regionu. 103

2.2. Motywacja i sposób narracji 105

2.2.1. Motywacja a język. 106

2.2.2. Język uniwersalny i potoczny. 111

2.2.3. Regionalizm językowy. 113

2.2.3.1. Regionalizm w twórczości Romana Wilkanowicza (1886-1933) i Mariana Turwida (1905-1987)  119

2.2.4. Narracja i jej uwarunkowania. 122

2.2.5. Symbolizm i wartości 127

2.2.6. Motyw „małej ojczyzny” i więzi terytorialnej 133

2.3. Cele, obowiązki i zadania czasopiśmiennictwa regionalistycznego. 136

2.3.1. Ogólne cele, obowiązki i zadania. 136

2.3.2. Niematerialne dziedzictwo kulturowe regionu. 141

2.3.3. Edukacja kulturowa i regionalna oraz pedagogika społeczna. 143

2.3.4. Warsztat dziennikarski 145

2.3.5. Ideologia i polityka – partyjniactwo a czasopisma regionalistyczne. 150

2.3.5.1. Dziennikarze a partyjniactwo. 154

ROZDZIAŁ III 161

KATEGORIE I TYPY CZASOPISMA REGIONALISTYCZNEGO.. 161

3.1. Uwagi ogólne. 161

3.2. Kategorie. 172

3.2.1. Według zakresu tematycznego. 172

3.2.1.1. Popularne regionalistyczne czasopisma ogólnoinformacyjne. 173

3.2.1.2. Regionalistyczne czasopisma specjalistyczne. 174

3.2.1.3. Środowiskowe czasopisma regionalistyczne. 174

3.2.2. Według sposobu kształtowania treści 175

3.2.2.1. Naukowe czasopisma regionalistyczne. 175

3.2.2.2. Popularnonaukowe czasopisma regionalistyczne. 176

3.2.2.3. Popularne czasopisma regionalistyczne. 176

3.2.3. Według celów, postaw i motywacji 177

3.2.3.1. Cele. 177

3.2.3.1.1. Odzwierciedlanie i kształtowanie tożsamości regionu. 178

3.2.3.2. Postawa wobec rzeczywistości 184

3.2.3.2.1. Afirmująca. 185

3.2.3.2.2. Neutralna. 186

3.2.3.2.3. Kontestująca i krytyczna. 187

3.2.3.2.4. Zaangażowana. 187

3.2.3.3. Motywacja polityczno-ideologiczna. 188

3.2.3.3.1. Motywacja liberalna. 188

3.2.3.3.2. Motywacja lewicowa. 189

3.2.3.3.3. Motywacja konserwatywna. 189

3.2.3.3.4. Motywacja wyznaniowa. 190

3.3. Typy. 190

3.3.1. Podmiot wydawniczy. 191

3.3.2. Zakres tematyczny. 194

3.3.2.1. Regionalistyczne czasopisma popularne. 194

3.3.2.2. Regionalistyczne periodyki specjalistyczne. 196

3.3.2.3. Regionalistyczne czasopisma środowiskowe. 196

3.3.3. Zasięg rozpowszechniania i miejsce wydawania. 196

3.3.4. Nakład. 198

3.3.5. Częstotliwość. 198

ROZDZIAŁ IV.. 200

ZADANIA CZASOPISMA REGIONALISTYCZNEGO.. 200

4.1. Perspektywa historyczna. 200

4.2. Perspektywa współczesna. 210

4.3. Zadania w dziedzinach. 213

4.3.1. Kształtowania świadomości i więzi regionalistycznej oraz postaw proregionalistycznych   214

4.3.2. Przekazywania dorobku kulturowego regionu oraz międzypokoleniowego doświadczenia kulturowego   219

4.3.3. Integracji regionu, aktywizacji kulturalnej mieszkańców, kształtowania kapitału kulturowego oraz budowania spójności społecznej 224

4.3.4. Badania, utrwalania i upowszechniania historii regionu oraz wiedzy o regionie   232

4.3.5. Umacniania tożsamości regionu i związanej z nim symboliki 237

4.3.6. Werbalizacji regionu i promocji ruchu regionalistycznego. 240

4.3.7. Wpływu na partycypację obywatelską i rozwój regionu. 246

4.3.8. Podtrzymywania zainteresowania wielokulturowością i szerzenia tolerancji kulturowo-etnicznej 249

4.3.9. Kształtowania kultury dialogu publicznego. 254

ROZDZIAŁ V.. 259

FUNKCJE CZASOPISMA REGIONALISTYCZNEGO.. 259

5.1. Funkcje. 259

5.1.1. Funkcja informacyjno-poznawcza. 262

5.1.2. Funkcja dokumentacyjna. 265

5.1.3. Funkcja edukacyjno-socjalizacyjno-kulturowa. 267

5.1.4. Funkcja integracyjna. 272

5.1.5. Funkcja perswazyjna. 276

5.1.6. Funkcja mobilizacyjna. 279

5.1.7. Funkcja kontrolna. 282

5.1.8. Funkcja promocyjno-kreacyjna. 283

5.1.9. Funkcja rozrywkowa. 284

SPIS MAP. 288

WYKAZ ŹRÓDEŁ I LITERATURY. 289

A. ŹRÓDŁA.. 289

B. LITERATURA.. 313

INDEKS MIEJSCOWOŚCI
Barcin
Białystok
Bielsko-Biała

Gdańsk
Giżycko

Jarocin

Katowice
Kcynia
Kłodzko
Kraków

Lublin
Luboń

Łódź

Muszyna

Olsztyn

Paryż
Piła
Pisz
Pobiedziska
Poznań

Rawicz

Sejny
Smogulecka Wieś
Sulejówek
Szczecin
Szczytno

Turek

Wapienno
Węgorzewo
Wrocław
Września