Pozycja ta lada tydzień będzie dostępna w naszej e-księgarni /druk/ oraz w księgarniach stacjonarnych na terenie kraju, prosimy też zamawiać online, bo nie zawsze wszystko zdoła się zmieścić na księgarskich półkach.

Na zdjęciu: okładka zapowiedzi wydawniczej

•   Napisała Pani książkę o tzw. efekcie CSI, co to takiego?

Efekt CSI dotyczy oddziaływanie mediów na proces karny.  Nazwa pochodzi oczywiście od popularnego serialu kryminalnego, który pokazywał pracę techników kryminalistyki na miejscu zdarzenia. Badanie wpływu mediów jest trudne, dlatego pod pojęciem efektu CSI mogą być rozumiane różnego rodzaju oddziaływania. Jedno z nich dotyczy wyobrażenia o pracy Policji, inne efektu szkoleniowego na sprawców przestępstw, jeszcze inne oczekiwań pokrzywdzonych przestępstwami.

• Czym różni się postępowanie w sprawie, z którą przyjdzie do komisariatu polski obywatel a tym z serialu CSI?

W CSI to sprawy zabójstw, więc ofiara zostaje znaleziona przez kogoś i zaczyna się śledztwo. Widzimy szukanie z sukcesem śladów i ustalenie sprawcy zdarzenia. W życiu istotny  się czas – postępowanie karne nie może trwać 45 minut, wymaga pewnej ilości dokumentacji, pracy wielu osób nad rozwiązaniem sprawy. Seriale pokazują bardzo uproszczony obraz rzeczywistości policyjnej. Często jednak to właśnie obrazy filmowych możliwości są podstawą oczekiwań obywateli.

• Na ile seriale kryminalne wpłynęły na poszerzenie wiedzy na temat kryminalistyki i funkcjonowania służb mundurowych?

Na pewno filmy o tematyce kryminalnej i seriale kryminalne wpłynęły na popularyzację kryminalistyki. Obrazy związane z poszukiwaniem śladów, ich ujawnieniem i badaniem przemawiają do wyobraźni. Ludzie są ciekawi tego, jak wygląda praca Policji. Lubią też rozwiązywać zagadki kryminalne. Chcą wiedzieć, kto zabił i dlaczego. Kryminalistyka jest też poniekąd nauką o człowieku – co prawda szukamy jego śladów, ale w tym widoczne jest jego zachowanie i motyw postępowania.

• Wciąż mamy do czynienia z tzw. ciemną liczbą przestępstw. Przy takim rozwoju technik kryminalistycznych?… I czego najczęściej dotyczą te ciemne liczby?

Ciemna liczba przestępstw to obszar zdarzeń kryminalnych niezgłoszonych Policji.  Nawet najlepsze laboratoria i najbardziej genialny i charyzmatyczni policjanci nie rozwiążą sprawy, jeśli o niej nie wiedzą. Czasami brak zawiadomienia wynika ze strachu, wstydu, braku znajomości prawa. Jeśli chcemy walczyć z ciemną liczbą przestępstw, musimy patrzeć na przestępczość jak na zjawisko społeczne, a nie kryminalistyczne.

• Kryminały są bardzo lubiane, również polskie, a jak to wpływa na ocieplenie wizerunku policji i policjantów? Czy funkcjonariusze odczuwają jakieś pozytywne zmiany?

Na pewno obraz Policji z seriali o policjantach wpływa na jej postrzeganie. Czasami w sposób pozytywny, bo seriale pokazują wysoką skuteczność działań funkcjonariuszy. Czasami negatywny, jeśli ktoś ma osobiste doświadczenia ze sprawą kryminalną i nie wyglądała tak, jak się spodziewał po serialach. Seriale mogą też być rodzajem kampanii społecznych, pokazują możliwości i jak należy zareagować, kiedy widzimy, że ktoś jest pokrzywdzony przestępstwem. Myślę, że większość ludzi ma potrzebę, aby świat był sprawiedliwy, czyli sprawca wykryty i ukarany, a tak jest w kryminałach i serialach.

• Jaką nową kryminalistyczną pozycję Pani przygotowuje?

W listopadzie tego roku ukażą się Przypadki kryminale – oblicza Dextera. Dyskusja nad sprawstwem, winą i karą.

Dziękuję za rozmowę.

Pytania zadawała Paulina M. Wiśniewska

Na zdjęciach: dr J. Stojer-Polańska oraz okładka przygotowywanej pozycji

Link do wolnego dostępu Open Access z książką dr J. Stojer-Polańskiej o efekcie CSI: https://wydawnictwo-silvarerum.eu/produkt/j-stojer-polanska-kryminalistyka-w-mediach/

Książkę można pobrać bezpłatnie do celów edukacyjnych pod warunkiem przestrzegania przepisów prawa autorskiego

Wszystkie teksty są już oddane do druku. Policyjny rysownik, znakomity artysta grafik, Waldemar Piekarski, przygotował grafiki specjalnie dla tego wydania i odrębnie dla poszczególnych części tekstu. Jego prace zawsze genialnie współgrały z kryminalistycznymi tekstami, teraz jednak te artystyczne wizje wyrażają coś więcej, stanowią odrębną narrację plastyczną, przejmującą, wręcz porażającą prawdą o traumie i dychotomii aksjologicznej – zupełnie tak jakby twórca znakomicie wyczuwał demony tkwiące w głowie filmowego Dextera, co nie powinno dziwić ze względu na doświadczenie zdobyte w pracy w policji. Wydawca składa hołd rysownikowi i jego pracom – i choćby dla nich warto zainteresować się tymi publikacjami – Waldemar Piekarski ilustrował bowiem wszystkie dotychczas wydane tomy „Przypadków kryminalnych”.

Czego można spodziewać się po najnowszej publikacji?

Oto fragmenty recenzji.

Kolejny tom „Przypadków kryminalnych” poprzez nawiązanie do opisu sprawczości przestępstwa jest dziełem zawierającym spory ładunek treści poznawczych i eksplikacyjnych. Książka to spektrum zagadnień kryminalistycznych o silnym potencjale interdyscyplinarnym. Zawarte w niej tezy i opinie, zwłaszcza o obliczach przestępcy, „zaklinaniu rzeczywistości prawnej”, stosunku praw człowieka i praw zbiorowych osadzonych w świetle rzeczywistości procesowej, ale również pozostałe opinie i komentarze, skłaniają do pogłębionych refleksji i mogą stanowić zachętę do podejmowania dalszych badań naukowych oraz kierunków pożądanej legislacji. Dodatkową mocną stroną książki jest analiza zagadnień z zakresu teoretycznoprawnych, społecznych, kryminalistycznych i kryminologicznych aspektów przestępstwa, w oparciu o doskonale uchwycone i przytoczone przykłady z praktyki. Zdecydowanie podnosi to walory poznawcze i oferuje Czytelnikowi szeroką perspektywę naukową. Poszukiwanie charakteru sprawcy w czynie przestępnym na podstawie przypadków opiniowania sądowo-psychologicznego, ścigania i osądzania sprawców czy poszukiwania osób zaginionych często wymyka się statystykom kryminalnym, budując ciemną liczbę przestępstw. Niektóre sprawy nigdy nie znajdują swojego wyjaśniania, a inne dopiero po latach. Dlatego niezwykle trafne wydają się być słowa Redaktorki tomu o tym, że „lekceważenie istnienia ciemnej liczby jest próbą zaklinania rzeczywistości”

dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ

Przypadki kryminalne. Oblicza Dextera – dyskusja nad sprawstwem, winą i karą to kolejne, zbiorowe wydanie pod redakcją dr Joanny Stojer-Polańskiej. Autorka konsekwentnie, już od paru lat, przy wsparciu naukowców i specjalistów praktyków, podejmuje bardzo trudne, złożone tematy związane z przestępczością. Głównym wątkiem dającym pretekst do dyskusji na łamach omawianej pozycji, stał się tym razem popularny serial telewizyjny Dexter. Tytułowy bohater, rozprawiając się w brutalny sposób z zabójcami, wymierza sprawiedliwość tam, gdzie w jego mniemaniu zawiódł system. Najnowszy tom Przypadków… to swego rodzaju debata dotycząca niezwykle istotnych zagadnień ujętych w tytule, postrzeganych przez pryzmat ofiary i sprawcy. Autorzy poszczególnych artykułów podejmują na łamach książki rozważania, próbując znaleźć odpowiedzi na nurtujące nas wszystkich pytania. Jakie są granice, do których może posunąć się człowiek w imię subiektywnie pojętej sprawiedliwości? Czy sprawiedliwość dla wszystkich oznacza to samo? Czy o predyspozycjach do przestępczości decydują uwarunkowania genetyczne czy psychospołeczne? Jak zapewnić nie w pełni ukształtowanemu jeszcze człowiekowi skuteczną pomoc i ochronę? Sedno niejednej historii przedstawionej w opracowaniu wydają się oddawać słowa słynnej polskiej poetki: „Tyle wiemy o osobie, ile nas sprawdzono”. Pomimo że nie znajdziemy w tej lekturze prostych rozwiązań i odpowiedzi, to jednak postawione w niej tezy i pytania zmuszają do głębszej analizy i refleksji.  Zarówno nad kondycją naszego sumienia, jak i kondycją współczesnych organów ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości. Zachęcają też do dalszej dyskusji, dotyczącej narzędzi i metod, stosowanych w celu skutecznego zapobiegania i wykrywania przestępczości, trudności wynikających z procesu dowodowego, a także resocjalizacji sprawców, również tych nieletnich.

mł. insp. M. Puzio-Broda, radca w Wydziale Poszukiwań i Identyfikacji Osób Biura Kryminalnego KGP

Na zdjęciu: Jedna z prac Waldemar Piekarskiego oraz projekt okładki książki na bazie przewodniej grafiki tego niezwykle utalentowanego twórcy

Oto informacja na stronie Uniwersytetu SWPS, organizatora konferencji:

„– Przysłowie indiańskie mówi o dwóch wilkach, które mamy w sobie – dobrego i złego. Czy od nas samych zależy, którego z nich pielęgnujemy? Czy nasze zachowanie jest wynikiem „wolnej woli”, czy też jest zapisane w genach? – stawia pytania dr Joanna Stojer-Polańska, kryminalistyk z Uniwersytetu SWPS w Katowicach. Z tymi oraz innymi niezwykle ciekawymi kwestiami rozprawimy się podczas kolejnej edycji konferencji poświęconej ciemnej liczbie przestępstw. W programie znajdziemy wystąpienia dotyczące zaginięć, przemocy psychicznej i fizycznej w rodzinie, przestępczości seksualnej czy trudności z oceną zachowania człowieka pod kątem jego motywacji i przyczyn przestępczości.

Konferencja będzie stanowiła interdyscyplinarne forum do wymiany doświadczeń w zakresie zwalczania ciemnej liczby przestępstw dla funkcjonariuszy organów ścigania, przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, psychologów, naukowców i praktyków zajmujących się walką z przestępczością i pomocą dla ofiar przestępstw, studentów i osób zajmujących się profilaktyką przestępczości, a także jej zwalczaniem.

Udział w konferencji jest płatny. Osoby zainteresowane uczestnictwem proszone są o wypełnienie formularza zgłoszeniowego.

Wydarzenie odbędzie się online.”

„Ciemna liczba przestępstw to zagadnienie niezwykle trudne do zbadania, ale analiza konkretnych przypadków kryminalnych pokazuje, że zagadki kryminalne da się rozwiązać nawet po latach, sprawcę można osądzić, a ofierze lub jej rodzinie przywrócić wiarę w sprawiedliwość. Podczas konferencji poruszymy zarówno kwestie kryminalistyczne dotyczące wykrywania przestępstw, jak i kryminologiczne – związane z badaniem relacji sprawcy z ofiarą. Będziemy także dyskutowali o społecznych przyczynach braku zawiadomienia o przestępstwie czy też o regulacjach prawnych sprzyjających zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości.”

Szczegóły oraz zgłoszenie: https://swps.pl/nauka-i-badania/konferencje/23612-ciemna-liczba-przestepstw-oblicza-dextera-czyli-dyskusja-nad-sprawstwem-wina-i-kara?dt=1623827449853

J. Stojer-Polańska

Fot. Krystian Fałtyn

Polecamy całą serię kryminalistyczną! Wszystkie książki dostępne w naszej e-księgarni, wysyłamy je prosto z drukarni.

Czym jest samobójstwo rozszerzone? Ostatnio termin ten dość często pojawia się w medialnych wiadomościach, ukazując zwykle dramaty rodzinne.

Samobójstwo poagresyjne (w Polsce opisywane zazwyczaj jako „samobójstwo rozszerzone”) to nieograniczony czasowo ani przestrzennie, zwykle dwufazowy ciąg zdarzeń, w których występuje zabójstwo lub jego usiłowanie (pojedynczej bądź większej liczby ofiar), a następnie dokonane samobójstwo sprawcy. Samobójstwo poagresyjne skupia w swej istocie łącznie cechy samobójstwa oraz zabójstwa i dotyczy zwykle osób związanych ze sobą najbliższymi relacjami emocjonalnymi (rodzina, partnerzy życiowi). Szczególnie predysponowane do stania się ofiarami w takich przypadkach są dzieci. Istotą zjawiska jest fakt, że samobójstwo pozostaje w ścisłym związku motywacyjnym i przyczynowym z dokonanym wcześniej zabójstwem. Niezwykle ważne jest występowanie silnego, emocjonalnego, personalnego związku pomiędzy sprawcą a ofiarą, przy czym może mieć on zabarwienie zarówno negatywne, jak i pozytywne. Charakterystyczną cechą jest popełnienie samobójstwa najczęściej jako wcześniej zaplanowanej reakcji. Zwykle w chwili powzięcia zamiaru dokonania zabójstwa obecna jest już intencja samobójcza, która w istocie jest zamiarem głównym. Rzecz jasna ofiara w takich przypadkach absolutnie nie wyraża zgody na odebranie jej życia, jak ma to miejsce w przypadku samobójstw wspólnych, które dokonują się w tym samym lub odmiennym miejscu i czasie jako np. suicide pact.

W Chałupkach (woj. podkarpackie) 41-letnia kobieta zabiła dwoje własnych dzieci /4 i 6 lat/, a następnie popełniła samobójstwo. W chwili zbrodni na miejscu był kurator sądowy, który realizował nakaz wydania dzieci ojcu zamieszkałemu w Niemczech. Kobieta pod pozorem przygotowania ich do podróży, zamknęła się z nimi w łazience i tam je zabiła nożem. Jak to możliwe, by targnąć się na życie własnych dzieci?

Zabójstwo własnego dziecka lub dzieci należy do czynów wyjątkowo odrażających, niezrozumiałych i nieakceptowanych społecznie. Relacja pomiędzy rodzicem a dzieckiem (szczególnie małym) nie jest w żadnym razie nacechowana takimi czynnikami ryzyka jak doświadczanie agresji, przewlekły konflikt, poczucie krzywdy itp. Stan psychiczny sprawcy ma w tych okolicznościach bardzo istotne znaczenie. Przytaczany bywa pogląd, że zabijanie własnych dzieci nie ma sensu z punktu widzenia ewolucyjnego i powinno być rozpatrywane jako z gruntu zaburzone działanie.

W literaturze światowej występują trzy określenia związane z czynem o tym charakterze. Filicide to ogólnie zabicie dziecka przez jego rodzica, neonaticide czyli zabójstwo noworodka w dniu jego narodzin oraz infanticide, termin zbliżony do występującego w polskim prawie karnym pojęcia dzieciobójstwa, czyli pozbawienie życia dziecka przez matkę w pierwszych 12 miesiącach życia pod wpływem przebiegu ciąży, porodu lub okresu laktacyjnego i związane z pewnymi zaburzeniami psychicznymi. O ile dawniej zabójstwa tego rodzaju były zdecydowanie domeną kobiet, to obecnie ojcowie dopuszczają się ich podobnie często jak matki. Przyglądając się zagadnieniu bardziej szczegółowo należy zauważyć, to kobiety zabijają częściej dzieci zaraz po porodzie lub w pierwszym okresie ich życia, natomiast im dziecko jest starsze tym większą liczebną przewagę zdobywają ojcowie-zabójcy. Zaproponowano następującą klasyfikację tych przestępstw w oparciu o motywację sprawcy wyróżniającą zabójstwa:

• altruistyczne – kierowane litością, ogromnym lękiem i chęcią uchronienia dziecka

przed prawdziwymi lub wyimaginowanymi zagrożeniami i niebezpieczeństwami,

patologicznie wyrażoną niepohamowaną „miłością” oraz często mające postać

zabójstwa – samobójstwa,

• ostre psychotyczne – pod wpływem objawów ciężkich schorzeń psychicznych,
• niechcianych dzieci – zwykle popełniane w przypadkach ciąż niespodziewanych lub

nieślubnych w pierwszych dniach ich życia,

• przypadkowe – związane ze stosowaniem przemocy wobec dzieci,
• z zemsty partnerskiej – jako wyraz odwetu, kary wobec współmałżonka.

Z informacji podanych przez media, przynajmniej dotychczas wynika, że matka nie leczyła się psychiatrycznie, nie nadużywała alkoholu, nie narkotyzowała się. Wątek choroby psychicznej w takich przypadkach staje się pierwszoplanowy.

Wśród przyczyn podejmowania działań przestępczych o typie zabójstwa-samobójstwa na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia psychiczne sprawcy, obejmujące głównie zespoły depresyjne, a nierzadko też przyjmujące postać psychozy. Należą do nich choroba afektywna (jedno- lub dwubiegunowa), schizofrenia paranoidalna, psychoza schizoafektywna, przewlekła psychoza reaktywna z głębokim obniżeniem nastroju, lękiem i urojeniami depresyjnymi, ostre zespoły dezadaptacyjne i stany frustracji u osób o nieprawidłowej osobowości (często z cechami niedojrzałości) oraz zespoły uzależnienia od alkoholu i substancji psychoaktywnych.

Gdy zabójstw dokonują osoby chore psychicznie, to ich zaburzenia występują już wcześniej, a sam czyn bywa poprzedzony przerwaniem leczenia, brakiem rozpoznania lub zbagatelizowaniem objawów chorobowych. Często w depresyjnych zaburzeniach psychicznych zabójstwo może być chęcią ochrony bliskich osób przed nieszczęściami, cierpieniami, niebezpieczeństwem, sytuacjami bez wyjścia, jakie w rozumieniu chorego mogą ich dotknąć (patologiczny altruizm). Nierzadko sprawcom towarzyszy przekonanie, że po ich śmierci osoby bliskie zostaną bez opieki i środków do życia, a w ich przekonaniu zabójstwo podyktowane jest miłością i troską o najbliższych (zwłaszcza gdy ofiarami są dzieci). Ten sposób myślenia ma często cechy urojeń, szczególnie w ciężkich depresjach psychotycznych.

Jak to możliwe, że osoba zdrowa psychicznie, a przynajmniej tak funkcjonująca całe życie, nagle dokonuje tak straszliwej zbrodni?

Bardzo dyskusyjną kwestią jest to, czy faktycznie mówimy o osobie „zdrowej psychicznie”, czy też tylko tak jest ona odbierana przez rodzinę, otoczenie. W rzeczywistości niejednokrotnie obecność pewnych zaburzeń psychicznych nie jest zauważana przez najbliższych, a ich objawy traktowane są jako „gorszy okres”, „przesilenie wiosenne”, przemęczenie, spadek nastroju, reakcja na nadmiar obowiązków, ewentualnie taka osoba postrzegana jest jako nieco „dziwna” acz nieszkodliwa. Zdarza się, iż objawy chorobowe są też po prostu bagatelizowane przez ludzi z otoczenia. Z badań naukowych wynika, że kluczowe znaczenie dla zdarzeń o charakterze zabójstwo-samobójstwo mają między innymi bardzo rozpowszechnione w społeczeństwach zaburzenia o charakterze depresyjnym. U podłoża wielu przestępstw z motywacji patologicznej leżą też uporczywe zespoły urojeniowe. W tej przewlekłej psychozie zaburzenia myślenia rozwijają się stopniowo w usystematyzowany i logicznie powiązany system urojeniowy. Przyjmuje się, że występowanie zespołów urojeniowych wśród całej populacji jest zdecydowanie większe niż ich liczba rozpoznawana u osób zasięgających pomocy lekarskiej. Wynika to z faktu, że często psychoza ta nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania, mimo trudności w kontaktach i pewnej konfliktowości. Niewątpliwie czynnikiem podnoszącym zdecydowanie ryzyko dokonania zabójstwa jest przeżywanie silnych emocji takich jak lęk, strach, złość czy irytacja, które potęgują działania związane z doznawanymi urojeniami. Kumulowanie się negatywnych napięć, okres długotrwałego przeciążenia fizycznego czy psychicznego, wewnętrzna potrzeba odreagowania często prowadzą do wystąpienia niewspółmierności reakcji na wywołujący je bodziec i dokonania zabójstwa nagle, niespodziewanie w sytuacji budzącej zagrożenie i lęk. Bywa również tak, iż gwałtowne zachowania agresywne z dokonaniem zabójstwa włącznie, występują jako pierwsze zauważalne symptomy choroby psychicznej w początkowym okresie jej rozwoju.

Czy samobójstwa rozszerzone, czyli zabicie drugiej osoby, a następnie siebie, stają się coraz częstsze?

Choć samobójstwa poagresyjne są zjawiskiem rzadkim (w badaniach z różnych krajów częstość oceniano na 0,05–0,4 : 100 000 mieszkańców rocznie, co jednak stanowi 1–1,5% wszystkich zabójstw na danym terenie), to z uwagi na swoją specyfikę, brutalność i mnogość ofiar (w tym dzieci) spotykają się z dużym nagłośnieniem medialnym i zainteresowaniem społecznym. Nie dysponuję danymi z obszaru całego naszego kraju, jednak w oparciu o badania pośmiertne przeprowadzane w krakowskim Zakładzie Medycyny Sądowej odnoszę wrażenie, że liczba takich przypadków rośnie w ostatnich latach. Choć skala tego wzrostu nie jest aż tak kolosalna, jak można przypuszczać na podstawie mocno nagłaśnianych spraw medialnych, które kreują poczucie jakoby tych przypadków przyrastało w sposób lawinowy.

Co ma wpływ na decyzję o samobójstwie rozszerzonym, w jakich sytuacjach występuje ten rodzaj zbrodni – na sobie samym i najbliższych?

Spośród innych niż zaburzenia psychiczne wymienianych motywów na szczególną uwagę zasługują patologiczna zazdrość i zawód miłosny (wybitnie dotyczące osób młodszych), rozpad prawidłowych stosunków i więzi rodzinnych (częsta separacja) oraz silny stres wynikający z trudnej sytuacji społecznej lub ekonomicznej.

Wyniki wszystkich opracowań są zgodne co do tego, że sprawcami omawianych czynów są częściej mężczyźni, zazwyczaj w średnim wieku, a ich ofiarami stają się zwykle ich partnerki życiowe. W dalszej kolejności ofiarami bywają dzieci, rodzice, krewni. Jeżeli to kobieta dopuszcza się samobójstwa poagresyjnego, to zwykle zabija wyłącznie dzieci (własne), a wyjątkowo partnera życiowego. Osoby spoza grona rodzinnego zabijane są rzadko.

Analizując modus operandi w takich przypadkach zwraca uwagę fakt, iż w przypadkach zabójstw wielokrotnych (dokonanych nawet w odstępach czasu) sprawca odbiera życie wszystkim ofiarom zwykle tą samą metodą i najczęściej (choć nie zawsze) tym samym narzędziem. W Polsce oraz innych krajach z ograniczonym powszechnym dostępem do broni palnej sposób dokonania aktu samobójczego (przyjmujący zwykle formę powieszenia) jest zazwyczaj inny niż mechanizm śmierci w zabójstwach (urazy tępe, rany kłute, cięte i rąbane, zadzierzgnięcie, zadławienie, otrucie, utopienie, postrzał). Sprawcy rzadko dokonują czynu samobójczego dokładnie w tym samym miejscu, bezpośrednio przy zwłokach, choć zazwyczaj w niedalekiej od nich odległości.

W zdecydowanej większości sceną morderstwa staje się mieszkanie lub dom ofiary, które równocześnie są miejscem zamieszkania sprawcy, a do zdarzenia często dochodzi w sypialni. Sam przebieg zabójstwa jest najczęściej nagły, gwałtowny, dynamiczny, chaotyczny i niezorganizowany w sposobie działania, ale modus operandi w znaczeniu ogólnym oraz zamiar często bywają przemyślane i zaplanowane. Po czynie sprawca konsekwentnie dąży do aktu autoagresji, nawet jeśli z różnych względów jest on odłożony w czasie. Sądowo-lekarskie badania pośmiertne wskazują, że w omawianym typie przestępstwa ofiary doznają licznych obrażeń i często obserwuje się cechy nadzabijania (w połowie przypadków), co wskazuje na silny komponent emocjonalny po stronie sprawcy. Za typowy należy uznać brak ukrywania ciał ofiar, które pozostawiane są w miejscu zabójstwa.

Ofiarami w przypadku samobójstw rozszerzonych padają najczęściej ci najsłabsi – dzieci i kobiety. Co można zrobić, by zapobiegać takim zbrodniom?

W pierwszej kolejności należy jednoznacznie wyrazić wątpliwość, wobec tendencji ujednolicania sylwetki sprawcy i traktowania zjawiska w sposób wyłącznie statystyczny. Każdy czyn jest w swoim rodzaju ze swej natury jedyny i niepowtarzalny. Nie istnieje bowiem „statystyczny” ani „przeciętny” samobójca poagresyjny, mający uśrednionych cechy osobowościowe i psychofizyczne. Nie istnieje też przeciętny, średni czy też wyliczony procentowo ujednolicony sposób działania sprawcy ani jego zachowanie w czasoprzestrzeni przed dokonaniem zabójstwa i pomiędzy zabójstwem a popełnieniem samobójstwa. Dla profilaktyki kryminalistycznej istotne znaczenie może mieć natomiast ustalenie podłoża motywacyjnego sprawcy oraz cech oddziaływania bezpośredniego i pośredniego na jego psychikę. Kształtowanie wiedzy na temat determinant mogących wpływać destrukcyjnie na psychikę sprawcy pozwoli na eliminację, a przynajmniej baczniejszą obserwację tych zjawisk, które w sposób szczególny warunkują czyny przestępne w poszczególnych środowiskach.

Kryminogenność samobójstw poagresyjnych nie jest uwarunkowana patologią społeczną, dewiacjami, występowaniem grup przestępczych czy powrotem do przestępstwa. Może wystąpić w każdej sytuacji życiowej niezależnie od uwarunkowań i objąć swoim zasięgiem również te tereny i kategorię podmiotów, które nie wykazują na co dzień, cech charakterystycznych zachowań agresywnych, dewiacyjnych czy w jakikolwiek sposób odbiegających od normy. Dawniej samobójstwa poagresyjne były zdarzeniami rzadszymi. Ten stan rzeczy zmienia się na niekorzyść w związku z szeroko pojętymi zmianami cywilizacyjnymi, społecznymi oraz politycznymi. Globalizacja, cyfryzacja i związana z tym łatwość i szybkość przekazywania informacji, zmiany demograficzne i polityczne, a zwłaszcza kryzys gospodarczy, mają niebagatelny wpływ na myślenie o sobie, a także o innych, niekoniecznie w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Wobec zachodzących zmian i wynikających z nich ograniczeń zwiększa się prawdopodobieństwo występowania depresji, poczucia osamotnienia, nienawiści do innych, obcych, uczucia bezsilności i niemożności rozwiązania kwestii bytowych, nie tylko w znaczeniu mikro, ale może przede wszystkim w skali makro, a co za tym idzie chęci rozwiązania sytuacji a sposób siłowy, agresywny, odwetowy. Świat, w którym żyjemy, narzucający określone sposoby zachowań, wskazujący akceptowalne modele współistnienia oraz zalew informacji wywierających na odbiorcy przymus podporządkowania się większości wyzwala kryzys emocjonalny i bunt, powodujący często reakcje nieadekwatne do sytuacji. Nie bez racji pozostaje też nasilenie sytuacji stresowych wymuszonych coraz większą dyspozycyjnością jednostki i związaną z tym odpowiedzialnością za swoje działanie.

Zjawisko samobójstw poagresyjnych jest powszechne, zarówno pod względem terytorialnym, jak i społecznym. Nie jest uzależnione od uwarunkowań na tyle specyficznych, aby można było mówić o skutecznym wyeliminowaniu czynników ryzyka i zastosowaniu rygorów prawnych przeciwdziałających wystąpieniu tych negatywnych zdarzeń. Pod tym względem zjawisko to niezależnie od wszystkiego wymaga dalszego, stałego i konsekwentnego monitorowania.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiała Paulina M. Wiśniewska

Na zdjęciu: dr Filip Bolechała

Fot. A. Banaś

Oglądaj: https://www.youtube.com/watch?v=TBJtNr6FCJQ

Dr Filip Bolechała jest współautorem serii kryminalistycznej pt. „Przypadki kryminalne” oraz autorem książki o zabójstwach w kontekście niepoczytalności, link:

https://wydawnictwo-silvarerum.eu/produkt/filip-bolechala-zabojstwo-a-niepoczytalnosc/

Publikacja wydana została w serii kryminalistycznej, ale jako jedyna NIE jest przeznaczona dla młodych czytelników, tylko dla dorosłych – a to ze względu na zdjęcia urazów i chorób psów. A dlaczego właśnie wydaliśmy ją w serii kryminalistycznej? Ponieważ sprawa urazów i ratowania czworonogów dotyczy przede wszystkim psów służbowych, zatrudnionych w służbach mundurowych. I to właśnie funkcjonariusze czy ratownicy wodni i górscy oraz ich pytania – zainicjowali powstanie tej publikacji. Bo ta książka jest właśnie o ich psach, o tym, co im się przytrafiło na służbie i jakiej należało im udzielić pomocy. Sporo wiedzy fachowej „sprzedała” lek. wet. Katarzyna Dołębska – przystępnie i praktycznie. Ale książka jest przede wszystkim efektem współpracy ze służbami mundurowymi, Fundacjami oraz ogromnego zaangażowania ze strony drugiej współautorki dr Joanny Stojer-Polańskiej, inicjatorki i pomysłodawczyni serii kryminalistycznej o psach i koniach w służbach ratowniczych i mundurowych.

Na pierwsze tygodnie przygotowaliśmy mega promocję – u nas książka tańsza o 10 zł, zarówno wydanie kolorowe, jak i czarno-białe.

Plik demo do wglądu - Pierwsza pomoc v9 promocja

Seria kryminalistyczna:

Kolejna dyskusja na kanale Polskie Archiwum X – tym razem o zabójstwach dokonywanych przez kobiety.

W rozmowie z dr Joanną Stojer-Polańska, kryminalistykiem, pojawia się modus operandi, motywacja przestępstw i analiza poszczególnych przypadków kryminalnych.

Trochę nawiązań do filozofii, do przypadków rozwiązanych, do literatury z zakresu nauk sądowych. Dyskusje na temat przyczyn przestępczości są bardzo ważne, dzielenie się doświadczeniem również  w sprawach rozwiązanych.

Do nabycia w naszej e-księgarni /wysyłka kurierem/:

- Kolejny powrót do starej sprawy, związanej z zaginięciem. Być może nagłaśnianie sprawy zaginionej Joanny spowoduje, że ktoś, to ma wiedzę o tym, co się stało 16 lat temu, zdecyduje się mówić – mówi dr J. Stojer-Polańska.

https://interwencja.polsatnews.pl/reportaz/2021-03-19/tajemnicze-zaginiecie-w-stargardzie-tropem-joanny-rosiak/

- Wsparciem dla osób pracujących przy zaginięciach są także konferencje zapewniające wymianę doświadczeń i analiza nowych zjawisk społecznych. Taka dyskusja odbyła się podczas konferencji zorganizowanej przez Fundację Itaka – podkreśla dr J. Stojer-Polańska.

https://www.pap.pl/mediaroom/836376%2Cix-ekspercka-konferencja-fundacji-itaka.html

- Wszystkie te działania są potrzebne, by przeciwdziałać zaginięciom, prowadzić skuteczne poszukiwania i rozwiązywać przypadki dotyczące zaginięć, także te sprzed lat – dodaje.

A my przypominamy, że książki zarówno autorstwa, współautorstwa, jak i pod redakcja dr J. Stojer-Polańskiej są dostępne w naszej e-księgarni. Wysyłamy prosto z drukarni.

Seria pt. Przypadki kryminalne

Seria edukacyjna kryminalistyczna dla młodych czytelników:

- W programie „Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie” tym razem dyskusja o identyfikacji człowieka. Zdarzają się sytuacje, kiedy zostają odnalezione zwłoki osoby, której tożsamość pozostaje nieznana. Wydaje się, że obecnie istnieją możliwości identyfikacji, ale jeśli zaginięcie pozostaje niezgłoszone, bywa to trudne. Z jednej strony istnieje problem zaginięć, a z drugiej strony są takie zdarzenia, kiedy jest odnalezienie, ale brak ustalonej tożsamości. Jeden i drugi problem wymaga działania, celem rozwiązania zagadki – podkreśla dr Joanna Stojer-Polańska.

Link do programu:

https://vod.tvp.pl/video/ktokolwiek-widzial,20022021,52127585

- Długotrwałe zaginięcia to trudny problem społeczny. Tym razem policjanci z krakowskiego archiwum X wracają do sprawy zaginionej Joanny. Jej rodzina nadal czeka na wiadomość, co się stało. Warto wracać do spraw, nawet jeśli wydają się trudne do rozwiązania po latach – stwierdza dr J. Stojer-Polańska.

Fragment programu – na zdjęciu.

Link do programu:

https://www.youtube.com/watch?v=-vtMvanMmHw&t=5s

Płetwonurkowie wkraczają do akcji, gdy potrzebna jest ich specjalistyczna pomoc, wyszkolenie i umiejętności. M. Rokus ma duże doświadczenie i pomógł już rozwiązać wiele niemal beznadziejnych spraw zaginięć.

Link do programu:

https://www.youtube.com/watch?v=BfQ8LNnx124

Seria „Przypadków kryminalnych” z tekstami dr J. Stojer-Polańskiej oraz M. Rokusa -  jest dostępna w naszej e-księgarni, wybrane pozycje: